Փառապանծ Վրիպակներ

Ինչքա՜ն այլազան կրոններ կան։ Ըստ իս, կրոն է նաև կոմունիզմը, որու համար ավելի հավատք է պետք, քան քրիստոնեությա-նը, ու որուն խոստացած երկրային արքայությունը ավելի հեռու է, քան քրիստոնյա-ներու երկնայինը։ Մեկի պաշտամունքի վայրը կկոչվե եկեղեցի, մյուսինը` կարմիր անկյուն։ Մեկի պաշտոնյան տերտեր կկոչվե, մյուսինը` կուսկոմ։ Մեկը մորուք կթո-ղու, մյուսը` ոչ։ Մեկը Քրիստոսի անունովը իր հացը կվաստկե, մյուսը` Լենի-նի։

Ես, առաջ, նախքան սա գիրք կարդալը, կկարծեի, թե կրոնները ոչ թե մարմնի, այլ հոգու փրկությանը միայն կծառայեն…

1926

Եթե մահն ինքնին սարսափելի չէ, այլ սարսափելի է մահվան գաղափարը, ապա, ուրեմն, մեռնում է ոչ թե մեռնողը, այլ կենդանի մնացած մարդը։

1960

***

Իմ քերականության մեջ հատուկ անունը միայն անհատն է մասսան չի կարող ենթակա լինել որեւէ նախադասության մեջ, որովհետեւ ես նրան ստորոգյալ չեմ տալիս։

Մասսան անհատի լրացումն է միայն։

1960

Քրիստոնեությունն էլ կոմունիզմի նման մի կամուրջ է, որի տակից երբեք գետ չի հոսել։

1960

Ստրկությունն անհրաժեշտ է ազատությունն իր գաղափարի բոլոր սահմաններով երազելու համար։ Մի երազ, որ ավելի փայլ է տալիս ազատությանը, քան իրականությունը։

1960

Կարո՞ղ է հանցագործությունը վերանալ այն երկրից, որտեղ մեղավորը... դատավորն է։

1960

Ժամանակը երեք հավասար մասերի՝ ներկայի, անցյալի և ապագայի բաժանելը արդար չէ։ Նրանք հավասար արժեքի հասկացողություններ չեն։ Հիմնական արժեքներ են միայն անցյալն ու ապագան, ներկան մի սրընթաց առու է միայն, որ մի ակնթարթում մեր ապագան բերում թափում է անցյալի լիճը։ Ու երբ ուզում ես իսկապես ապրել, նստում ես քո հիշողության թևերին, թռչում դեպի քո անցյալը: Անցյալը ներկայի պես չի փախչում, նա միշտ անշարժ կանգնած քո հիշողությանն է սպասում՝ նորից քեզ հետ նույնանալու համար։

1960

…Մարդիկ, որոց համոզումները արդեն ոչ թե գլխուն մեջ կգտնվե, այլ դրամապանակին։

1928

Ինձի մնա, չարժե մեռնիլ ոչ մեկ գաղափարի համար։ Վասնզի ա-մենեն մեծ գաղափարը բուն կյանքն ինքն է։ Ու կյանքեն մեծ գաղափար մը տիեզերքը չի ծնած տակավին։

1928

Ինչպե՜ս իսկույն կփոխեն մեզ մոտ մարդիկ իրենց սկզբունքները։

Երեկո դաշնակ կպառկեն` առտու բոլշևիկ կզարթեն։

… Տխմա՜ր պետություն, եկեր Երևանի թա՜ց, ջուրի չափ խոնավ տունե՞ր կապահովագրես հրդեհին դեմ։ Տուներ, որոց վառելու համար պետք է քանի մը ամիս փուռը չորցնել։

Մարդոց սկզբունքները ապահովագրե, որ գեթ մեկը երկու օր միևնույն սկզբունքին ծառայե…

1928