Յատուկ Պոէմ

Մոխիրներու և փուլերու կույտին մեջտեղ,
Զոր միգամած շամանդաղով սուգը կ՚օծե,
Ի՜նչ տեսիլքներ սև հուշերով լեցված ահեղ,
Ի՜նչ երազներ, ի՜նչ պատրանքներ, հույսեր բոցեղ:

Հոն աճյունին տակ կ՚երևան շենքեր փարթամ,
Եվ պարտեզներ, և ցորեններ կուռ ոսկեգես,
Ճերմակ ձիով կտրիճներու ձևեր տարտամ
Աչքին առջև կը թևածեն ամպերու պես:

Հուսկ խավարը, մեծ չղջիկ մը թևատարած,
Կը սավառնի աչքիս առջև համայնակուլ
Դագաղ մըն է բոլոր աշխարհք և ես հառած
Աղջամուղջին, կը մաքառիմ. պայքար ամո՜ւլ...

Հյուսիսայգներ լուսափողփող ինձ կ՚երևան,
Արտևաններ կանանչ, կապույտ բըլուրներով.
Արծիվները բույնին մեջ են աներկեվան,
Հայրն ու որդին մոր գրկին մեջ՝ սիրագորով:

Հետո դեմքեր կը շառաչեն ու կը պայթին.
Մարդասպան սուր մը կը հածի ամենուրեք.
Հեծեծանքներ կը հաջորդեն խաղին, կայթին,
Ու լալյուններ, ցավի ճիչեր՝ գիշեր ցերեկ:

Ու կը տեսնեմ հեք կիներու թափոր մ՚ամբավ.
Սև լաչակով կուգան կ՚անցնին: Վա՜խ, թըշվառներ,

Անոթի են ու խոշտանգված, մերկ ու ծարավ,
Արյուն արցունք լալով կ՚իյնան հոն կիսամեռ:

Ուրիշ թափոր մըն ալ անվերջ և անըսպառ,
Մանուկներու ծով մ՚ալեկոծ փրփուր-փրփուր,
Զոր չար հով մը կը մտրակե անգըթաբար
Ու կը թափե մեծ անդունդին փոսը թափուր:

Հանկարծ շող մը կուռ խավարեն, բոցեղ, հըրթիռ,
Կը բեկբեկի, դուրս կը սուրա եթերին մեջ,
Ամեն կողմե կայծկլտուքներ, լույս և հայթիռ,
Բյուր փայլակներ կը նըշուլեն, հրդե՜հ անվերջ:

Ու կը տեսնեմ նորեն պարը զրկյալներուն.
Փարատած է հիմա մեգը անոնց ճակտին.
Ծիածան մը կը պըսակե զանոնք հեռուն,
Զըվարթ դեմքեր կը փողփողին ու կը ժպտին:

Արշալույսն է որ կը ծագի հորիզոնեն,
Անո՛ւշ արև, քու լույսիդ մեջ սուգը չ՚ապրիր,
Եվ դժբախտներն ու զրկյալներն ըզքեզ կ՚օրհնեն.
Արդարությո՛ւնն ես դուն հաղթող միշտ անխըտիր:

Կարդալ

Սիպիլ

Իտեալը

Լուսնին շողն է զոր կը մարե շուտ արփին,
Հուր երազ մը որ այգուն դեմ կը դեղնի,
Փայլակն է այն շանթին վաղանց գարնային,
Ծաղիկ մ՚որուն թերթերն հովեն կը թափին:

Հուր երազ մը որ այգուն դեմ կը դեղնի,
Ծիածանին լույս ժապավենն է նըրբին,
Ծաղիկ մ՚որուն թերթերն հովեն կը թափին,
Լուրթ կամարին հյուսիսյգն է ծիրանի:

Ծիածանին լույս ժապավենն է նըրբին,
Փըշոտ վարդ մը որմե լանջքըդ կ՚արյունի,
Լուրթ կամարին հյուսիսայգն է ծիրանի,
Միշտ փըշըրվող ձույն փըրփուրն է քարափին:

Փըշոտ վարդ մը որմե լանջքըդ կ՚արյունի,
Փետուր մըն է թըռած կուրծքեն կարապին,
Միշտ փըշըրվող ձյուն փըրփուրն է քարափին,
Ինչ որ հովը, օդը, ջուրը կը տանի:

Փետուր մըն է թըռած կուրծքեն կարապին,
Սուրբ համբույր մը եթերին մեջ հոլանի,
Ինչ որ հովը, օդը, ջուրը կը տանի,
Իտեալն է՝ օրորն հոգվույն մըրափին:

Սուրբ համբույր մը եթերին մեջ հոլանի,
Կույսն անմատույց բոց տենչերու տարափին,

Իտեալն է՝ օրորն հոգվույն մըրափին,
Խըռովիչ հույլն անուրջներու պատանի:

Կույսն անմատույց բոց տենչերու տարափին,
Ըզմեզ կյանքին կապող ոսկի մատանի,
Խըռովիչ հույլն անուրջներու պատանի,
Սիրո երգը սըրտի խորունկ պարապին:

1898

Կարդալ

Ղազարոս Աղայան

Հարկավոր է օգնել չքավորներին

Անուշիկ գարնան զվարթ օրերում
Գրավեցին իմ սիրտ ծաղկազարդ վայրեր,
Նաև միտքս ընկան էնտեղի եղբարքս,
Կամեցա գնալ մենակ, անընկեր:
Մնաս բարյավ ասի բազմամարդ տեղին,
Սկսա շրջիլ ազատ հովերում,
Ելա մի բարձր բլուրի վերա
Դիտել, թե՝ ինչ կան նորա չորս կողմում։
Իսկույն երևցան աչքիս առաջև
Կանաչած, ծաղկած, րնդարձակ դաշտեր,
Շենք և շինությունք, մարդիք, անասունք,
Առուք և վտակք, սրընթաց գետեր:Հայ կանայք բոկոտն՝ սուր-սուր քարերում
Մանգալիս տեսա, սիրտս, հոգիս թնդաց.
Տեսնում եմ շատ բան, բայց լուռ անցկենում։
Անցկացա, եկի իմ խեղճ բնակարան,
Տեսածիս վերա սկսա մտածել,
Թե ի՞նչ միջոցով կարող են արդյոք
Ազգասեր անձինքն այն որբոց օգնել,
Ո՛չ դրամ, ո՛չ նյութ, չէ ինչ հարկավոր,
Միայն թե տեսնեն քննեն, իմանան,
Թե ի՞նչ է պատճառն, որ նրանք աղքատ,
Կարոտ են մնում արհեստի, ուսման։
Եկեք, իմ եղբարք, որդիք արամյան,
Միմյանց անխտիր կերպով մենք օգնենք,
Թե՛ քաղաքացի և թե՛ շինական
Նոր հոգի առած՝ իրարու գգվենք։
Լցված ցնծությամբ իջա վերևից,
Զբոսնում էի նորա ստորոտում,
էսքան բարձրությանց վայելողների
Տեսությանն էի միայն փափագում:
Հանկարծ մի ծեր մարդ տեսա առաջիս,
Որ ման էր գալիս գլուխը քաշ գցած.
Ուներ նա հագին հին, մաշված շորեր
Եվ իրա ձեռքին գավազան բռնած:
Մոտեցա նորան և բարովեցի,
Նա էլ քաղցր խոսքով բարևս կրկնեց,
Տեսա, որ հայ է, շատ ուրախացա,
Նա էլ հրճվանքով հոր պես ինձ գգվեց։
Ինձանից հարցրուց, թե ի՞նչ պատճառով
Ես ման եմ գալի սար ու ձոր ընկած,
Պատասխան տվի, թե ծեր տեսության
Կարոտը բերավ, որով եմ էրված։
«Հայրիկ, ասացի, ասա ինձ խնդրեմ,
Ինչպե՞ս եք այստեղ դուք կառավարվում,
Ունի՞ք կայք, կալված և հանգիստ կենցաղ,
Թե՞ միշտ եք այդպես ստոր վիճակում»։
Գլուխը շարժեց ծերունին տխուր։
« Ցավ է ինձ ասել, ասաց նա լալով,
Ահա անցանեն իմ կյանքի օրեր,
Բոլորն էլ սրտիս ցավ ու վիշտ տալով։
Տեսնո՞ւմ ես դու այդ սիրուն դաշտերը,
Որոնք գրավում են շատերի հոգին,
Չկարծես, թե դրանց մենք ենք վայելում,
Այլ մեր ոսոխներն ու մեր թշնամին։
Իսկ մենք այս փոքրիկ տեղումը սխմված
Մնացել ենք անշարժ-տխուր վիճակում.
Արհեստ, գիր, լեզու, օրենք ասած բանդ
Չգիտենք թե ինչ են նշանակում։
Թե կամիս բոլոր մեր պակասության
Եվ մեր նեղության դառն պատճառներն
Իմանալ, որդյակ, այդ դժվարին է,
Վասն զի լուռ են մեր լեզուներն»։
Լռեց ծերունին, ցողաց արտասուքն,
Տխրության ամպը աչքունքը պատեց՝
Ես էլ մնացի նրա մոտ շվարած,
Ըստ որում սրտիս մեծ ցավ պատճառեց։
Եվ համբուրելով ծերունվո աջր,
Դարձա այնտեղից դեպի մյուս գյուղեր.
Բոլոր փորձանքներն աչքիս տակն առած,
Ընկա մեմածեծ սարեր ու ձորեր։
Ինչե՞ր եմ տեսնում, ո՞վ կարե պատմել,
Հայ կանայք բոկոտն՝ սուր-սուր քարերում
Մանգալիս տեսա, սիրտս, հոգիս թնդաց.
Տեսնում եմ շատ բան, բայց լուռ անցկենում։
Անցկացա, եկի իմ խեղճ բնակարան,
Տեսածիս վերա սկսա մտածել,
Թե ի՞նչ միջոցով կարող են արդյոք
Ազգասեր անձինքն այն որբոց օգնել,
Ո՛չ դրամ, ո՛չ նյութ, չէ ինչ հարկավոր,
Միայն թե տեսնեն քննեն, իմանան,
Թե ի՞նչ է պատճառն, որ նրանք աղքատ,
Կարոտ են մնում արհեստի, ուսման։
Եկեք, իմ եղբարք, որդիք արամյան,
Միմյանց անխտիր կերպով մենք օգնենք,
Թե՛ քաղաքացի և թե՛ շինական
Նոր հոգի առած՝ իրարու գգվենք։

1862

Կարդալ

Անուշ Թասալյան

Զատիկն ու պուտիկը

Վաղո՜ւց, շա՜տ վաղուց աշխարհի բոլոր զատիկներն առանց սև պուտիկների էին՝ կարմիր, ալ կարմիր հագուստով, սև գլխիկով, ոտիկներով ու բարի աչքերով։ Նրանք ապրում էին բաց դաշտում՝ գույնզգույն ծաղիկների ու կանաչ թփերի վրա։

Դաշտի վերջում՝ մեծ կաղնիների տակ մի ժամանակ տնակ կար։ Այդ տնակում ապրում էր մի ընտանիք՝ հայր, մայր և փոքրիկ տղա։ Մայրն ու հայրը առավոտից երեկո զբաղվում էին տնային գործերով, իսկ փոքրիկը խաղում էր։ Մի անգամ՝ խաղի ժամանակ գնդակը շատ հեռու գլորվեց, փոքրիկը վազեց դեպի դաշտ՝ գնդակը վերցնելու։ Գնդակը գլորվել էլ խոտերի մեջ։ Տղան վերցրեց թաց գնդակը ու տեսավ, որ մի շա՜տ սիրուն միջատ նստել է գնդակի վրա։ Այդ միջատը զատիկն էր։ Փոքրիկը գնդակն ու միջատը վերցրեց ու այդ օրից միասին էին։ Սակայն մի անգամ տղան նկատեց, որ տան մոտի դաշտը լի է նույն կարմիր զատիկներով։ Նա որոշեց իր զատիկին ճանաչելու համար մի նշան անել։ Հանգած կրակի վրայից վերցրեց կիսավառված մի փայտիկ և իր զատիկի կարմիր հագուստի վրա սև մանր պուտեր նկարեց։ Այդպես նա տարբերում էր իր միջատին մյուսներից։ Օրերն ուրախ էին անցնում, բայց այնպես ստավեց, որ ընտանիքը տեղափոխվեց այլ տուն։ Գնդակն ու զատիկը մնացին տան բակում։

Զատիկը դեռ սպասում էր, սպասում․․․ Հետո թռավ, գնաց դաշտ, որտեղ իր մյուս ընկերներն էին։ Բայց տխուր էր, հասկանում էր, որ էլ չի տեսնի փոքրիկին։

Մի օր էլ, զայրույթի պահին իրեն թափ տվեց, որ հագուստի սև պուտերն անցնեն, չտարբերվի մյուս զատիկներից․․․ Բայց, ո՜վ հրաշք։ Սև պուտերը թռան օդ, շատացան արևի շողերից ու թափվեցին դաշտի բոլոր զատիկների և սպիտակ թիթեռների վրա։ Այդ օրից մինչև հիմա զատիկներն ու թիթեռները սև պուտիկներ ունեն։ Ու մինչև այսօր փոքրիկները ուրախանում են զատիկ բռնելիս, բայց նրանք երկար չեն մնում, թռչում գնում են։ Ասում են՝ զատիկները դեռ հիշում են․․․

Կարդալ

Աննա Սարգսյան

Գիշերը, լուսինն ու ես

Լուսինն այսօր խենթ սիրահարի նման,
դարան մտել ամպերի մեջ ծխագույն,
մեկ աչքով է անում, մեկ էլ` օ՜,զարմանք,
պար է բռնում երկնքի հետ ու ճախրում։
Սրտիս թախիծն իր հետ առնում տիեզերք,
Հպարտությամբ շորոր գալիս, թե` տեսե՛ք,
միակ գույնն եմ ես գիշերվա, լույսն անծիր,
դու՛ էլ մթին լուսարձակող շող դարձիր։
Տարերքի մեջ, ե՛ս էլ, հառած իր թեւին,
տխրությունս անցյալ շեմին թողնելով,
աստղափոշու հետքը բռնած` բերկրալի, կամարակոնք
լուսնին եմ հյուրընկալվում։
Երկրում թողած ցավ ու տրտունջ, սին հույզեր,
բախտս` երկինք, դեպի Տեր է համբառնում,
մենությունս չքանում է
ու հոգիս
լույսին, սիրուն, եթերներին է փարվում։
24.05.2024
Դիլիջան

Կարդալ

Հովհաննես Թումանյան

Ամառվա գիշերը գյուղում

Լուսընկա գիշեր,
Երկինքը պայծառ,
Անհամար աստղեր
Ցոլցլում են վառ։

Քընած է արդեն
Հովտի մեջ գյուղը,
Մըթնած ու լուռ է
Գյուղացու հյուղը։

Հոգնած գյուղական
Ընտանիքն ահա
Սրահում, կալում,
Կամ կըտրի վրա։

Երկընքի դիմաց
Գրկված են քընած,
Վերևիցն, ասես,
Ժըպտում է աստված։

1887

Կարդալ

Պարույր Սևակ

Իմ անելիքը

Ես նա եմ նաև,

Որ տարբերում է պաչը համբույրից,

Ինչպես սիրողին՝ սիրահարվածից,

Եվ մահացումը՝ մեռնելուց։

Իրոք.

Ի՜նչ է իմ գործը,

Եթե ոչ ջոկել

Ո՛չ թե կեղծիքը ճշմարտությունից,

Այլև տարբերել սուտը կեղծիքից,

Ճիշտը՝ ճշմարտից և ճշգըրիտից,

Գութը՝ խղճալուց...

Իսկ երբ ես շատ եմ ինքըս ինձ նման,

Այսինքըն՝ բարձր ինքըս ինձանից,

Ես տարբերում եմ մուժը մշուշից,

Ու մառախուղից մեգն եմ տարբերում։

Տարբերում նաև

Բախտավորություն ու երջանկություն,

Ոճիր ու հանցանք։

Ու երբ ես շատ եմ ինքըս ինձ նման,

Այսինքըն՝ բարձըր ինքըս ինձանից,

Զարմանալի՜ բան -

Ես՝ Տարբերողըս,

Բնա՜վ ամենքից ինձ չեմ տարբերում...

15.XII.1959թ.
Երևան

Կարդալ

Դանիել Վարուժան

Գինարբուքեն վերջ

Նկարիչ բարեկամիս` Արսեն Մարկոսյանին

Սըրահն է լուռ: Կոչնականներն հեռացան:
Ջահերն ոսկի դեռ կը վառին մոլեգնած,
Եվ կը հեղուն, սեղաններուն վրա անձայն,
Արյունն իրենց երակներուն բորբոքած:

Վինը լըռեց: Կը թափառի նըվաղուն
Երգն իր վերջին` զոր հարբած սիրտը չըմպեց:
Անոնց բերնին վըրա և ցոփ աչքերուն
Կը սըփռե քունն իր չըղջիկի թևը մեծ:

Սեղանին վրա է ամեն ինչ ցիրուցան:
Սափորին մեջ կ'երազե մաս մը գինի:
Նուռ մը լըքված, ակռաներու վերքեր վրան,
Ջահերուն տակ, ջահերուն հետ կ'արյունի:

Եվ կը փըշրի բաժակ մ'հանկարծ, հեծելով
Լըռության մեջ: Զայն ճեղքած էր նախապես
Կին մը արբշիռ` երբ կը ներկեր կըտղանքով,
Գինիին խորն, ատամներն իր, բուստի պես:

Ծաղկամանին մեջ կը թոռմին հիրիկներ`
Որոնց բույրով գուսանն եղավ սըրարբած:
Աթոռին վրա հողմահա՛ր մ'է մոռցըվեր`
Զերդ հոլաձև մեծ թիթեռնիկ մը մեռած:

Դուրս կը հոսին բաց մընացած դուռներեն
Գաղջ ալիքներն հալվեներուն ու մուշկին:
Եվ քըրքիջներն ու կըտղուցներն համորեն
Հայլիներուն խորության մեջ կը մեռնին:

Կ'աշխատին հոն միայն երկու գերիներ,
Մին` աղախին, մյուսը` ծառա մ'անճոռնի,
Որ կը խըմե մերթ ավելցուկ գինիներն
Ու կ'համբուրե ընկերուհին, գողունի…

Կարդալ

Ավետիք Իսահակյան

Մեղեդիներով գարունն է փթթել

Մեղեդիներով գարունն է փթթել,
Անհուն հայացքով ժպտում է արև.
Կարծես դաշտերը թուխպը չի պատել,
Չի կախվել ծառից մահագույն տերև:

Պառկել է մեջքին ծովը անդորրիկ,
Լայն – լայն բացել է աչքերը ծավի,
Կարծես չի պայթել այնտեղ փոթորիկ,
Եվ հետքն իսկ չըկա բեկված մի նավի:

Մանուկներն ուրախ` դալար մարգերում
Երգում են, պարում` գիրկ գրկի փարած.
Կարծես աշխարհում չի թափվել արյուն,
Չի եղել երբեք լաց ու կոտորած …

1922

Վենետիկ

Կարդալ

Շուշանիկ Կուրղինյան

Ձմռան

Փախի՛ր, ձմեռ, փախի՛ր, պառավ,
Տե՛ս գարունը գեղեցիկ
Հորիզոնից սարին առավ,
Պեծին տալիս է արփիկ։

Նրա ձեռին չկար սուսեր՝
Պառավ կուրծքդ ցցելու,
Նա չպարզեց ծաղկոտ թևեր,
Քո սառ շունչը կտրելու։

Այլ կենսաբեր մի ժպիտով,
Գարուն շնչով քեզ հաղթեց․
Փախի՛ր, պառավ, փախի՛ր, շուտով
Լեռ ու դաշտը կանաչեց։

1905

Կարդալ

Պարույր Սևակ

Աղմկում եմ

Այս ամենը արդյոք ի՞նչ է.

Խեղճի նվոց ու ճռի՞նչ է,

Թե՞ մի ճիչ է

Ու մորմոքում

Հզոր հոգու:

Եվ գալիքի աչքում ի՞նչ եմ.

Ճո՞րտ եմ արդյոք,

Թե՞ ազատ եմ,

Հարազա՞տ եմ,

Թե՞ լոկ բիճ եմ:

Կենդանաշատ մի հատա՞կ եմ,

Թե՞ լոկ այնտեղ ննջող խիճ եմ,

Կախարդում եմ ու մոգո՞ւմ եմ,

Թե՞... պարզապես աղմըկում եմ:

Եվ իրար հետ դաշնակի՞ց են,

Թե՞ թշնամի զույգ բանակ են

Իմ մեջ քանակն ու որակը:

Եվ ապագա ինչ-որ ժամի

Ես՝ գազանըս,

Ես՝ վազանըս,

Չե՞մ շորորա ու չե՞մ քայլի հենափայտով:

Սա

Ո՛չ աղքատ ձևանալ է,

Ոչ հանաք է.

Հանրահաշվի մի խնդիր է՝ զույգ անհայտով,

Որ կարող է լուծել միայն ժամանակը:

Իսկ առայժըմ աղմըկում եմ,

Ինչպես ջուրը,

Որը ի՞նչ է,

Ծո՞վ է,

Լի՞ճ է,

Թե՞ ճահիճ է.

Տա՞ք է,

Պղտո՞ր,

Պաղ ու ջի՞նջ է,-

Վերջին հաշվով ջրի համար

Միևնույնն է կամ ոչինչ է.

Նա հոսում է

Ու խոսում է՝

Իր սեփական ձայնը բնա՜վ չլսելով,

Ո՛չ ցավ զգում,

Ո՛չ էլ սգում՝

Իր գեղեցիկ մահը բնա՜վ չափսոսալով...

Իսկ առայժըմ աղմըկում եմ.

-Գոնե լսե՜ք...

13.XI.1957թ.
Մոսկվա

Կարդալ

Ալեքսանդր Ծատուրյան

Ա՜խ, երանի չէ․․․

Ա՜խ, երանի չէ՞ մի օր մեր առաջ
Բացվեր ցանկալի մարտի դաշտն ահեղ,
Ուր և՛ հայորդին՝ խղճո՜ւկ, ցավատա՜նջ
Գեթ սրով աներ յուր ցավին մի դեղ,
Ուր կարողանար նա արյան գնով
Ազգին պարգևել հաղթության պսակ,
Կամ թե չէ հաղթված, բայց ազատ հոգով
Շունչ փչեր իբրև ազգի նահատակ։

Ա՜խ, երանի չէ՞ այս ստրկությունից
Զորավոր ձայնը սուրբ ազատության
Գոչեր մեզ մի օր դեպի ոգելից
Քաջ ճակատամարտ կյանքի և մահվան.
Այնտեղ սուր ձեռքին, բոցերի միջին,
Պատրաստ մեր կյանքը ազգին զոհելու,
Մենք ցույց կըտայինք ամբողջ աշխարհին
Թե ո՞վ է կոչված ստրուկ ապրելու...

Այնտեղ միաշունչ, միաբան հոգով
Մենք կհնչեինք երգն արիության,
Եվ հաղթանակի մեծաշուք փառքով
Մենք կըփշրեինք բըռնության շղթան...
Ա՜խ, երանի չէ՞, ո՛վ ազգ իմ թշվառ,
Հասներ այդ օրը, բացվեր քո առջև
Քաջ կռվի դաշտը, այնտեղ քեզ պայծառ
Կըժպտեր անշուշտ նոր կյանքի արև...

1880, 15 հուլիսի

Կարդալ

Ավետիք Իսահակյան

Ա˜խ, մի անգամ ոսկետերև աշունքին

Ա˜խ, մի անգամ ոսկետերև աշունքին
Անցնում էի ծայրամասով քաղաքի,
տեսա երեք ղասաբներ`
Խիճուտ ափին քաղցրամրմունջ գետակի,
Մորթում էին քսանի չափ գառնուկներ:
Երկու գառի գլուխն արդեն կտրած էր,
Իր արյան մեջ թփրտում էր մեկը դեռ,
Իսկ ղասաբը ծխամորճը շրթունքին,
Չորրորդ գառին` աղիողորմ լացի մեջ`
Գետնին սեղմել` սպանում էր եռանդով.
Մյուս գառները զարհուրանքից կարկամած`
Նայում էին խոր ու անթարթ աչքերով
Մորթվող եղբորն ու ղասաբի դանակին,
Եվ ողջ մարմնով դողում էին, սրսփում.
Բայց մանավանդ տոտիկները նրանց նուրբ
Դողո˜ւմ էին, դողո˜ւմ էին սաստկագին…

1939

Կարդալ

Սիամանթո

Հոգիս

Ահաւասի՛կ հոգիիս ջահերը, որ վայրկեան առ վայրկեան
Մտածումս կ՚արեգակեն՝ զանիկա խաւարին մէջ սուզելէ յետոյ…
Հոգիս ա՛ն է, որ բիւրաւոր անգամ ձեր ամէնուն ցաւն ապրեցաւ,
Ա՛ն է, որ անդունդի մը մէջ՝ իր մոխրին վրայ ծնրադիր՝
Հարազատ ու շղթայակապ քոյրերու աքսորը կու լայ…
Հոգիս այն վա՛յրն է, ուրկէ արիւնռուշտ լուսին մը բարձրացաւ
Անմեղներու կոտորածէն ծովացեալ դաշտի մը վրայ…
Ու ա՛յն հողմակոծ անտառն է, որուն աւազաններուն շուրջ՝
Օ՜, եղբայրական արիւնի հեղեղներ կը հոսին…
Հոգիս այն երկի՛րն է, ուր որբ եւ սեւահեր տղաներու բազմութիւններ,
Անդադար սուրերու շողիւններէն հալածական,
Աղեխարշ ճիչերով փլատակներու մէջէն կը փախչին…
Հոգիս այն երկի՛նքն է, ուրկէ յոյսին բոլոր աստղերը թափեցան,
Ու այն մարմարակերտ տաճա՛րն, ուր կեանքը ծունկի եկած՝
Խելայեղօրէն Ամենագութ մահը կը պաղատի…
Հոգիս Աւետարան մըն է, որուն վրայ տժգոյն ու յուսահատ ձեռքեր
Անկարելի քաւութեան մը համար, ապարդիւնօրէն, դեղին թերթեր կը թղթատեն…
Հոգիիս մէջ երբեմն արշալոյսներ կ՚արիւնին,
Եւ պաղատող աղաղակներու անասելի համանուագ մը կ՚որոտայ.
Հոն սրածումներու աշխարհ մը կայ, ուր սարսափահար կեանքեր
Ձեր շարժումին, ձեր օգնութեան, ձեր ձայնին կը սպասեն…
Հոգիիս մէջ հերոսներու ծնունդ մը կայ եւ մեռելներու թափօր մը միանգամայն…
Հոգիս այսօր անձրեւ մըն է մորթազերծուած դիակներու վրայ
Ու նայուածք մըն է, որ անտիրական դագաղները կը թափանցէ,
Հոգիս բարկութեան ու ցասումի հով մըն է այս գիշեր,
Որուն վազքին տակ արիւնարբու ռազմագունդերը պիտի նահանջեն…
Ու բոլոր գերեզմանոցները, իրենց խորերէն, ահագնաբար,
Ձեր նայուածքներուն առջեւ՝ դէպի վե՜ր պիտի շրջին…
Որպէսզի վերջապէս ճանչնաք, ո՜վ անկարեկիր ներկաներ,
Այն բոլոր մարտիրոսները, որ ձեր բոլորին համար
Անձնուիրութեան եւ կամքի առաւօտ մը ինկան…
Հոգիս մահատեսիլ աշուն մըն է, որ այս ամէնուն վրայ
Իր մշուշը եւ իր տերեւներուն հոգեվարքը կը սրսկէ.
Բայց հոգիս եւ Կարմիր Յուսահատ մըն է, որ անընկճելի Յոյսին համար
Առաքեալի մը պէս դէպի արգասաբեր Մահը պիտի թեւէ…։