Հրանտ Մաթևոսյան
Մշտական հաշվետվություն ներկայի ու անցյալի մշակույթի առջև
Վարուժան Վարդանյանը վաղամեռիկ Մինասի հետ մի կինոնկարի նկարիչն էր։ Նկուղային այն սրահը, ուր բեմադրող խմբի համար ցուցադրվել էին նրանց էտյուդներն ու էսքիզները, մի երկու օրով լցվեց տաք գույների խաղով, իրական ու անիրական աշխարհի գեղեցկությամբ, լույսով։ Մինասի՝ տնատեր գյուղացու և անհանգիստ նկարչի ամենուր ու ամեն պահի աշխատող ձեռքերն իրենց ոչ մի գործն իհարկե ուրիշի չէին թողնում, բայց սրահի ամբողջ «ներկը»՝ մաշված մատուռները, կածանները, հոգնած հողը, ժամանակից կերված ժայռը, ուշ աշնան կարմիրով բռնկված թփերը՝ ամբողջ-ամբողջը Վարուժանինն էր. երիտասարդ, գրեթե պատանի նկարիչ, թվում է ջանք էր դրել վարպետին ու բոլոր «տնօրեններին» անպայման դուր գալ, ինչպես որ նկարիչների նրանց զույգն էր հետո ջանում գեղեցիկի ու ազգայինի իր ըմբռնումը նախ նկարիչների իրենց իրավունքով, ապա իրենց ու իրենց արվեստի ինքնակա գոյությամբ՝ մի տեսակ կողքից, անպայման հաղորդել այն գործին, որի մեջ իրենք էին։
Մենք բոլորս էլ մի քիչ իհարկե աղջիկ ենք և ամենքս ենք ուզում բոլորին դուր գալ, բայց դա Վարուժանի միայն ջանքը չէր՝ առաջին հերթին գեղեցկությանը հարաբերվելու հատկանիշն ու կարողությունն էին։ Եթե անգամ նկարելու լիներ ծովի ավազների վրա, նկարելու լիներ զուտ ցուցամատով և միայն իր համար, դարձյալ ջանք էր դնելու անպայման գեղեցիկ նկարել և անպայման դուր գալ... ո՞ւմ։
Էությամբ արտիստ է, ուղն ու ծուծից արտիստականություն է ճառագում և մտքում իհարկե հանդիսականի լեցուն սրահներ ունի, սրահներում և՛ անցյալի, և՛ ներկայի, և՛ վաղվա խոսքի ու վրձնի վարպետներն են, ահա թե ում հավանությունն է հայցում Վարուժանը։
Ինքը նրանց արժեքը գիտի, իր համար նրանք միշտ կան՝ բառի, վրձնի ու բրիչի այդ «հանճարեղ ճորտերը». ավագ գործընկերոջ մասին նրա «Մինասն իմ հայացքի մեջ» հիանալի նոթը, հրապարակված մի երկու հոդվածն ու բանաստեղծությունը, այս կամ այն արվեստագետի նրա բանավոր բնութագրումը, ուր յուրաքանչյուր բառ ու արտահայտություն ճշգրտորեն գրեթե նյութականանում է, համաշխարհային մշակույթի նրա ընտիր իմացությունը և անափ այդ ծովի մեջ ինքնուրույն կողմնորոշվելու կարողությունը վկայությունն է այն բանի, որ վրձինը ձեռքին Վարուժանը պիտի որ մշտական հաշվետվության մեջ լինի ներկայի ու անցյալի մեծ մշակույթի առջև։ Սա իհարկե յուրօրինակ հավատաքննություն է, և յուրաքանչյուր արվեստագետի համար ծանր վիճակ է ենթադրում, բայց այլ կերպ հնարավոր էլ չէ, եթե մանավանդ մեծ մշակույթի մարմարին քո ձեռքի դրոշմն անպայման կնքելու հավակնությամբ ես արվեստ եկել։
Մեր բաց, դաժան ու արդարացի ժամանակներում, երբ հայ արվեստագետիդ գիրքը քո հայ ընթերցողի առջևից այլ մայրցամաքի ու լեզվի մի ոմն արվեստագետ մի կողմ է հրում և տեղը իր գործը դնում, առանց մեծ հավակնությունների չարժե էլ ձեռքը ոչ գրիչ ու բրիչ, ոչ էլ վրձին առնել։ Քննական, հավատաքննական, բոլորի առջև, բոլորի համար ստեղծագործելու այս վիճակի մյուս անունը, մեծ արվեստի չափանիշը երբեք չկորցնելու պահանջը, պատվախնդրություն է՝ պատվախնդրություն առ սեփական գործը, որ այսօր մեզանում, ցավալիորեն, փնտրվող-չգտնվող ապրանք է. «անհավատ», անվստահ, չաշխատված գործերով հրապարակ են ելնում մեր մշակույթի ու մյուս մարզերի այնպիսի գործիչներ, ովքեր կարող էին հարգանք շարժել իրենց գործի գոնե աշխատվածությամբ։ Հանճարը բոլորին չի տրված, բայց բոլորին չի տրված նաև հանճարեղը լավ վարպետի լավ արված գործից զատելը։
Վարուժանի կտավներն աշխատված են, երբեմն՝ նույնիսկ չափից ավելի, երբեմն՝ նույնիսկ չարչարված, բայց երկու դեպքում էլ, երբ կենդանության շունչը կտավի երեսով մեկ խաղում է և երբ չի թրթռացել, կամ մնացել է բազում շերտերի ծալքերում, դրանք եթե ոչ անպայման սիրելի, ապա նաև քամահրելի մի բան չեն - դրանց բոլորի վրա իրերի ու մարդկանց բնությանը լավատեղյակ, անհանգիստ, ինքն իրենից դժգոհ մարդ է տառապել, «մոգել», հուսացել, իմացության ու բնազդի իր ողջ պաշարը ներդրել, որպեսզի անկենդանությունից ի կենդանություն կոչի, գոնե թվում է՝ այդ իրերի ու մարդկանց վրա բնության թափած ջանքը, և վերստեղծման մեջ նկարչի դրած ջանքը և վերստեղծման ջանքը համարժեք են։
Մեր ժամանակներում, երբ, մի կողմից, թվում է, թե աշխարհի հազարավոր նկարիչների մեջ դու ունես քո ոչ միայն տարբերակները, այլև ճշգրիտ նմանակները, և նրանք քո անելիքը հիմա անում են և, մյուս կողմից, երբ գեղեցիկի մարդկային ծարավը հագեցվում է անթիվ ու անվերջ փոխակերպումներով, նկարչի ապասևեռման և բուն նկարչությունից ժողովրդական ուշադրության ապասևեռման այս ժամանակներում, թվում է, չարժեր դասականությանը քո մեջ այդքան «երես տալ», մեծերի ու «դժվարների» առջև այդպես մշտական հաշվետվության մեջ լինել, այդքան հավատալ ու տքնել, ինչպես հավատավոր հին ժամանակների մեծերը, բայց Վարուժանն այդ դեպքում արվեստի տաճարի առջև ուղղակի անհավատ էր լինելու, երբ տրամագծորեն հակառակն է. նրա կտավներում վստահ համոզվածություն կա, որ ժողովուրդները ոչ թե նշանավորվում, այլ ապրում են իրենց արվեստներով, որ մարդու անընդհատ վերընթացը հավերժական երթ է դեպի ճշմարիտ գեղեցկությունը, որ ստուգապես մարմնավորվում է ամենից առաջ գեղանկարչությամբ և թերևս՝ միայն գեղանկարչությամբ։ Եվ ուրեմն արժե, որ գեղանկարչությունը յուրաքանչյուր վրձնի տակ իր առաքելության լրջությունն ու պատասխանատվությունն զգա։
Եվ այսպես. Վարուժան Վարդանյան անուն գեղանկարիչ չկար, հիմա՝ կա։ Այդպիսի կտավներ չկային, հիմա կան, սառը կռանումի պես դանդաղ, բայց համառորեն ծավալվում ու իրենց տեղը մեր էության մեջ հաստատում են։
Շատ հաճախ, երբ պատմության, կյանքի ու ապագայի խնդիրների առջև անզորանում եմ և հուսահատությունն ինձ կալանում է, այդ ծանր ժամերին ահա ինձ թիկունք են կանգնում մշակույթի իրավ մեծերը՝ Թումանյանը և մյուսները, ովքեր իրենցով մարմնավորում են գեղեցիկի ավարտուն կատարելությունը։ Այդ մեծերի մեջ է նաև և առաջին հերթին Վարպետը՝ Սարյանը. մի այցելությունը նրա թանգարան, մի թերթատումը նրա վերատիպ ալբոմների կամ նոթերի գրքի՝ ջերմության, հավատի ու իմացության լիցք են տալիս, որ շաբաթներով ձեզ չի լքում։ Համոզված եմ, որ իմ և ձեր կյանքի օրերից գոնե մեկ ահա այդպիսի օրը վերապահված է գեղանկարիչ Վարուժան Վարդանյանին՝ արդեն իրացած, ներկա Վարուժանին և ապագայի Վարուժանին։
14.03.1986
Վահան Տերյան
Հոգնածություն
Ես մի ճամփորդ եմ մթնում մոլորված,
Ու հոգնած սիրտըս դարձել է խոնարհ.
Չեմ ուզում կանչել ցնորքըս մեռած,
Երազել գալիք օրերի համար։
Ես չար հոսանքով մղված եմ հեռուն,
Եվ անվերադարձ փակված է ուղին.
Մի որբ մանուկ է հոգիս մոլորուն,
Մատնված մութին և մառախուղին։
Մի անմայր մանուկ, հեկեկանքներից
Հոգնած ու բեկված ննջել է ուզում.
Մի՛ վրդովեք դուք, մի՛ տանջեք նորից,
Մի՛ տանջեք նորից հանգչել է ուզում...
Շուշանիկ Կուրղինյան
Մենակ կինը
Ծովափ։ Վերջալույսը հրդեհել է հորիզոնը։ Ծովը խաղաղ է, եզերքին, քարի վրա նստած է ծերունի նավավարը խիստ հաճելի դեմքով, սպիտակահեր և ծխում է։ Հեղինեն, աջ ձեռքով հենված նավակի քթին, մտածկոտ դիտում է հեռուն` սպիտակ լայն շղարշը ուսերին գցած։
Եղիշե Չարենց
Օղակ-օղակ, ոսկեգույն ու հրաշեկ
Օղակ-օղակ ոսկեգույն ու հրաշեկ,
Օրորվում են ալիքները լճերի:
Կապույտ նիրհում սպասումը չմաշե՜ք.
Թող արևը մի նո՜ր բախտի լուր բերի:
Ահա ճերմակ առագաստները` ոսկի
Արևի դեմ հարսների պես շիկացած`
Օրորվելով, նազանքներով, կողք-կողքի
Ճամփա ընկան դեպի հեռուն ոսկեբաց...
Դեմը, հեռուն, կապուտաչյա ջրերում,
Ոսկենկար դեմքը արև-արքայի
Հուր-ժպիտի ոսկի թերթեր է թափում,
Որ լաստերի ճանապարհը զարդարի...
Առագաստները, ոսկեգույն քող հագած,
Արևելյան հարսների պես նազանուտ,
Օրորվելով ճամփա ընկան թևաբաց`
Դեպի ոսկի հեռաստաններն արևոտ...
Հովհաննես Թումանյան
Ճամփորդները
Աքլորը մի օր կտուրը բարձրացավ, որ աշխարհ տեսնի։ Վիզը ձգեց, երկարացրեց, բայց բան չտեսավ․ դիմացի սարը խանգարում էր։
― Քուչի՛ ախպեր, կարելի է դու գիտենաս, էն սարի ետևն ի՞նչ կա,― հարցրեց վերևից բակում պառկած շանը։
― Ես էլ չգիտեմ,― պատասխանեց Քուչին։
― Հապա մինչև ե՞րբ պետք է այսպես մնանք․ արի՛ գնանք մի տեսնենք՝ աշխարհումս ինչ կա, ինչ չկա։
Շունն էլ համաձայնեց։ Խոսքը մին արին ու փախան։
Գնացին, գնացին, իրիկունը հասան մի անտառ։ Գիշերը մնացին էնտեղ։ Շունը պառկեց մի թփի տակ, իսկ աքլորը բարձրացավ մոտիկ ծառին, քնեցին։
Լուսադեմին աքլորը կանչեց՝ ծուղրուղո՜ւ։
Մի աղվես լսեց աքլորի ձայնը։
― Վա՜հ, սա որտեղի՞ց դուրս եկավ, ա՜յ լավ նախաճաշիկ,― մտածեց աղվեսը ու վազեց։
― Բարի՛ լուս, սանահեր աքլոր։ Ի՞նչ ես շինում էս կողմերը։
― Գնում ենք աշխարհ տեսնելու,― պատասխանեց աքլորը։
― Օ՜, ինչ լավ բան եք մտածել,― խոսեց աղվեսը։― Քանի ժամանակ է ես էլ կարգին ընկերի եմ ման գալի։ Ինչ լավ էր՝ պատահեցինք։ Դե՜, ցած արի, որ չուշանանք։
― Ես համաձայն եմ,― ասավ աքլորը.― տես, թե ընկերս էլ համաձա՞յն է, ցած գամ՝ գնանք։
― Որտե՞ղ է ընկերդ։
― Էն թփի տակին։ «Սրա ընկերն էլ երևի իր նման մի աքլոր կլինի․ էս էլ իմ ճաշը»,― մտածեց աղվեսը ու վազեց թփի կողմը։ Հանկարծ որ շունը դուրս եկավ, աղվեսը, պո՜ւկ, փախավ, ո՜նց փախավ։
― Կա՛ց, աղվե՛ս ախպեր, մի վռազի, մենք էլ ենք գալի, էդպես ընկեր չի՛ լինի,― ծառի գլխից ձայն էր տալիս աքլորը։
Մխիթար Գոշ
Գիրք Դատաստանի
ԳԼՈՒԽ Ա ՅՈՐՈՒՄ ԿԱՅ ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ԱՅՆՈՑԻԿ, ՈՐ ԲԱՄԲԱՍԵՆ ԶՄԵԶ, ԵԹԷ ՉԿԱՅ ԴԱՏԱՍՏԱՆ Ի ՀԱՅՔ
Հանդերձեալ գրել զգիրս դատաստանաց, բայց պատշաճաւորաբար նախ զընդդիմադրութիւն դիցուք պարսաւողաց զօրէնս Տեառն, եթէ դատաստան ոչ է, զի յոլովք քան զսակաւս են, որոց գործ եւ բան եղեւ պատուել զայլասեռս՝ իրաւացի ունել դատաստանս, եւ զի ինքեանք գայթակղեալք՝ զբազումս գայթակղեցուցանեն սոքօք ի պարզամտացն, որոց եւ զայս նախ ասասցուք, եթէ բնաւորական է ի մեզ ընտրել զիրաւացին ի սկզբանէ, ըստ որում եւ իմաստունք հեթանոսաց զչաստուածանարգս մահուամբ դատեցան եւ զհայրատանջսն՝ ձեռնատմամբ եւ զայլսն՝ այսպիսի ուղղացի դատաստանաւ։ Իսկ անօրէնքն առաւելութեամբ վարին, առեալ զպատճառն ի բնաւորական օրինաց՝ մահու մեռանիլ հայրանարգին եւ յայլսն նմանապէս։
Այլ Աւետարան Փրկչին մերոյ լրումն է ամենայնի երկոցունցն, յաղագս որոյ հրամայէ՝ ասացաւ յառաջնոցն այս ինչ, բայց ես ասեմ ձեզ զայս ինչ Զի որպէս Oրէնքն եւ Աւետարանն հրամայել են, մարդիք մոռացեալ զբնաւորական օրէնսն կատարել են, սակայն զիշխանական կամսն ոչ բառնան, ասելով առաջնոցն՝ սիրեսցես զընկեր քո իբրեւ զանձն քո, զի բնաւորական է գիտելով զանձն քո ի սէր։ Եւ երկրորդն, մանաւանդ թէ առաջինն, ի կամս ապաստան առնէ զաշխատութիւնն եւ զայլ եւս ուղղութիւն, որովք հաստատի ի մեզ լինել իրաւամբք առ ամենեսեան վարիլ, յաղագս որոյ ոչ Աւետարանն ի սկզբանն գրով աւանդեցաւ։
Եւ երկրորդ է՝ արկանել օրէնս կատարեալս ի մէջ կատարելոց եւ ոչ կամեցաւ զօրէնս կատարեալ գրով աւանդել դատաստան, ըստ որում խրատէր՝ ի ճանապարհի հաշտիլ ընդ ոսոխի, զի մի՛ ի դատաստան մտանիցի դատաւորին։ Եւ երբեմն անիրաւ դատաւորին առակաւ յայտնի եցոյց զամենայն ինչ վճարել խղճիւն մտաց, զոր դատաւոր կոչեաց. նմանապէս եւ զիրս դատաստանի։ Զսոյն եւ յառակսն նշանակեաց տնտեսին, թէպէտ եւ յառաջնումն անիրաւ, սակայն յետոյ գովելի՝ զղջմամբն, որով ոչ եմուտ յատեան դատաստանի տալ զհաշիւն. ասելովն, թէ՝ տուր զհամար տնտեսութեան քո, եցոյց հարկաւոր լինել դատաստանի, իսկ գովելովն՝ եթէ հնար է ոչ կարօտանալ դատաստանի։ Այսորիկ աղագաւ հրաժարեաց առնել զդատաստան այնմ, որ աղաչեաց, եթէ՝ ասա եղբօր իմոյ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւն, իբրու թէ ասիցէ՝ կրկնապատիկ ունիք զպատճառն ձեզէն ընտրել զիրաւացին, ընդէ՞ր այլոյ կարօտիք դատաստանի։ Յայսմանէ ուսաւ առաքեալն՝ ասելով. զի բնաւ իսկ դատաստան գոն ի ձեզ, ընդէ՞ր ոչ դուք զրկիք եւ նեղիք, այլ դուք զրկէք եւ նեղէք, եւ այդ՝ զեղբարս եւս։ Եւ երրորդ՝ կամեցաւ Քրիստոս, զի մի՛ հարկաւորաբար յիրաւունս կայցեմք ի միմեանս գրով դատաստանի, այլ սիրով եւ վշտակցութեամբ, ըստ զանազան ժամանակի անգիր օրինօք, զարդարութիւն պահիցեմք։
Չորրորդ՝ զի բաւական համարեցաւ, զի զբանս օրինացն Մովսիսի եւ զիւր Աւետարանին իբր սերմն լինել յոգիս մեր, եւ նովաւ վարիլ յարժանիս դատաստանին։
Հինգերորդ՝ զի ոչ նման է իրք դատաստանին Oրինաց, կամ Մարգարէից, կամ Աւետարանին անշարժութեան, այլ զի միշտ ըստ ազգի եւ աշխարհաց փոփոխին հարկաւորաբար՝ իրաւացոյց թողուլ հմտագունից փորձել ըստ պատահմանն։ Վեցերորդ՝ գրէ, եթէ երդմամբ հաստատի դատաստան, եւ Տէր արգել, կամելով բնաւին հաւատացեալս զմեզ։
ԳԼՈՒԽ Բ ՅԱՂԱԳՍ ԹԷ ԸՆԴԷ՞Ր ԱՅԺՄ ԳՐԵՑԱՔ ԿԱՄ ՅՈՒՄՄԷ ՇԱՐԺԵԱԼՔ
Զի թէպէտ ասացաւ ոչ լինել հարկաւոր գրով աւանդիլ մեզ դատաստան ի Տեառնէ, այլ այժմ կամեցաք, յաղագս զի բազում անգամ լուաք պարսաւանս ոչ յայլասեռից միայն, այլ եւ ի քրիստոնէից, եթէ բնաւին ըստ Աւետարանին դատաստան ոչ է՝ անգիտանալով զկամս աստուածայինս, որ ի նոսա։ Եւ այսպիսի կարծիւք երկուս ախտանայ չարս. մի՝ զանիմաստութիւն օրինադրին, եւ երկրորդ՝ ոչ կամել զուգահաւասար կենցաղավարել մարդկան ազգի։
Եւ երկրորդ՝ զի զբնաւորականս ի մեզ օրէնս չարութիւնն շիջոյց, եւ զկատարելութիւն՝ անկատարութիւն հոգոյն, եւ զվշտակցութիւն սիրոյ՝ ատելութիւնն։
Երրորդ՝ զի ի հեղգութենէ անվարժք եղեալք Oրինաց, եւ Մարգարէից, եւ Աւետարանին, յորոց զօրութենէ անկարացաք ընտրել զիրս դատաստանի, զոր արժան վարկաք իբր ի քնոյ զարթուցանել ի ձեռն գրոց դատաստանի։
Չորրորդ՝ զի նուազեաց հմտութիւն ի մէնջ փորձել ըստ ժամանակի, եւ ազգի, եւ աշխարհաց զփոփոխելն ըստ պատահման, եւ ոչ նման Oրինաց, եւ Մարգարէից, եւ Աւետարանին մնալ անշարժ։
Հինգերորդ՝ զի այժմ ոչ ներգործէ Հոգին Սուրբ, որպէս եւ ի Դանիէլ եւ ի Սողոմոն երբեմն եւ կամ որպէս ի Կորնթոս ի հաւատացեալսն եւ յայլս՝ ճշմարտիւ ունել զդատաստանն, յաղագս որոյ անկարօտ էին գրոյ օրինաց, զի օրէնք էին ի սիրտս նոցա, ըստ խոստման մարգարէին։ Ըստ որում եւ առաքեալքն ոչ կամեցան գրով տալ Աւետարան, մինչեւ այնմ կարօտացան, ըստ այնմ եւ ոչ դատաստան գրով աւանդեցին, քանզի փոյթ էր նոցա յաղագս յոյժ հարկաւորացն, թողին եւ նոքա բնաւորական օրինօք, եւ քաղաքական կրթութեամբ, եւ այլօք յառաջագոյն ասացելօք վարիլ պատճառօք։ Իսկ գրելն այժմ զպատճառս ունի զամենայն վրիպանսն։
Վեցերորդ՝ զի իրք դատաստանի երդմամբ յանգի, եւ ի Տեառնէ ոչ թողացաւ, եւ այժմ յաճախ, եւ գործ առ գործով, եւ վայրապար ի դատաստանի, եւ առանց դատաստանի, լինի ի հաւատացեալս։ Նմին իրի կամեցաք ոչ զամենայն լուծանել զհրաման, այլ լուծելոյն օրէնս եւ կանոնս հաստատել ի դատաստանի, ըստ հարկաւորութեան ներելոյն զդատաստանի։ Եւթներորդ՝ զի մի՛ ի պատճառս ոչ գրով լինել դատաստան՝ դիմեալ երթիցեն յայլասեռս, ըստ ամբաստանելոյ մարգարէին՝ առ ի չգոյէ՞ Աստուած ի մէջ Իսրայէլի երթան հարցանել ի Ճանճիկ. զոր եւ առաքեալն յայտնապէս յանդիմանէ, ասելով՝ այլ եղբայր ընդ եղբօր դատի եւ զայն՝ ի մէջ անհաւատից։
Ութերորդ՝ տեսանեմք այժմ, զի բազումք յեպիսկոպոսաց, եւ ի վարդապետաց, եւ ի քահանայից, եւ ի գլխաւոր աշխարհականաց ընդ երեսաց եւ վասն կաշառոց եւ տգիտութեամբ թիւրեն զդատաստանս ճշմարիտս։ Եւ վասն այնորիկ յօժարեցաք գրել զդատաստանաց գիրքս։
Իններորդ՝ զի մարդոյ բնութիւնս ի շատ հոգոց եւ ի զբաղանաց եւ ի ցնորից, թէ կամենամք եւս զըղորդ դատաստանն առնել, ոչ կարեմք ի մոռացմանէ, ապա յետոյ դառնամք ապաշաւեմք եւ ասեմք՝ միթէ արարաք ըղո՞րդ, թէ ոչ։ Այլ զի մի՛ այս լիցի ի միջի մերում, վասն այնորիկ գրեցաք զգիր դատաստանիս, զի մի՛ կարծեօք դատիցիմք եւ մի՛ դիմեսցուք յայլազգիս ի դատաստան, այլ կարկեսցուք զբերանս նոցա, զի մի՛ դարձեալ հերձուածս խօսին մեզ, թէ ոչ ունիմք գիր իրաւանց։ Եւ զի նոքա ի մէնջ են ուսեալ եւ գրեալ, ապա զբարիոք գրեալսն չարաչար ընթեռնուն։ Տասներորդ՝ քանզի յորժամ ստեղծ Տէր Աստուած զԱդամ, շնորհք Սուրբ Հոգոյն զօրանայր ի մեզ օր աւուր վերայ։ իսկ սատանայ ասաց, թէ ոչ մնաց հոգի Աստուծոյ ի մարդիկ վասն յանցանացն, որ մեղան ի դրախտն Աստուծոյ։ Եւ վասն այսորիկ Քրիստոս մարմնացաւ ի կուսէն եւ գրեաց մեզ զԱւետարանն փրկութեան եւ կանոնս ի ձեռն սուրբ հարցն մերոց, որք ի Հոգոյն Սրբոյ գիտացին զմարմնոյ կիրք եւ զբիծ եւ գրեցին զհոգեւոր դեղն։ Մետասաներորդ՝ զի դատաւորք միշտ երկիցեն յԱստուծոյ՝ գիտելով, զի կալոց են առաջի դատաւորին երկնաւորի, եւ ճշմարիտ եւ ուղիղ գրով արասցեն զդատաստան մարդկան։ Երկոտասաներորդ՝ զի մարդիկ, որ գան առաջի դատաւորաց, երկիցեն յԱստուծոյ եւ ոչ կաշառեն զդատաւորս եւ թիւրել տայցեն զճշմարիտ դատաստանն, քանզի ծածկագէտն Աստուած տեսանէ զգործս նոցա, եւ առաջի նորա կալոց եմք ի դատաստան։ Եւ որք այժմ թիւրեն կաշառօք դատաւորք եւ դատաստանաւորք, առաջի Քրիստոսի կալոց են, եւ նա սեւէ զերեսս նոցա, որ թիւրեն զԱստուած գրեալ դատաստանն։
Յայսոսիկ երկոտասան գլուխս պարունակեալ եղեւ պատճառ գրոցս դատաստանի։ Եւ զի երկոտասանն բաղկանայ յերկուց վեցից, եւ վեցն կատարեալ թիւ է։ Եւ թէ որպէս լինի վեցն կատարեալ թիւ. Առաջինն՝ զի երիւքն ի կոճատէ եւ երկակաւն ի դարէ բաղկանայ. եւ ամենայն թիւ դար է եւ կոճատ։
Երկրորդ՝ զի ժամանակ է արարչութեան։
Երրորդ՝ զի չափ է շարժման մարմնոյղ։
Չորրորդ՝ զի թիւ է ներգործութեան մարմնոյ։
Հինգերորդ՝ զի ծնանի զայլ երկարսն։
Վեցերորդ՝ զի ի կողմանց իւրոց յանկի եւ կրկնելով ծնանի զերկոտասան թիւն, եւ երկոտասանն, ի կողմանց իւրոց զուգեալ, ծնանի զվեցտասանն, զերկուս կատարեալս՝ զտասն եւ զվեց։ Եւ է խորհուրդ երկոտասան առաքելոցն՝ դատաւորաց աշխարհի, զի նոքա զայլս ծնան դատաւորս եկեղեցոյ։ Զի եւ դար ունի վեցեակ եւ կոճատ, որ է ներգործական եւ կրական։ Եւ զի դատաւորաց է ներգործել, եւ կրել՝ դատելոց։
Ի սոյն թիւ եղեւ գալուստն Քրիստոսի՝ դատաւորին երկնաւորի, զոր եւ ի վեցից վշտաց փրկեաց զարդարն, եւ նովին թուով զտանջողսն, առաքեաց Իսրայէլի տապարօք։
Այսոքիկ առ այս շատ լիցի, զի ոչ զբիութիւն թուոյ առաջի արկաք քննել, այլ եթէ ոչ վայրապար եղեւ յերկոտասան գլուխս աւարտիլ գրոցս դատաստանի։
Իսկ եթէ յու՞մմէ յորդորեալ եկաք ի գրել։
Ի բազում ժամանակաց հետէ տարակուսեալ յաղագս սորին լինէի՝ խոցոտելով ի նախատելն զմեզ մերոց եւ օտարաց ազգաց։ Սակայն վստահանալ ի սոյն ոչ իշխէի, քանզի գիտէի զանձին իմոյ տկարութիւնս։ Իսկ այր ոմն, Պօղոս ասեն, հմուտ աստուածային օրինացն, լուաւ զայս խորհուրդ յինէն, եւ նա եւս առաւել յորդորեցաւ ի սմին, եւ սկսաւ յորդորել զմեզ ի Գրոց Սրբոց։ Եւ ես ոչ այնու կամեցայ ձեռնամուխ լինել, այլ սկսայ զայլս աղաչել, որք կարողք էին եւ գիտակք օրինացն Աստուծոյ, քանզի բազումք էին, որ զայսպիսի խորհուրդս ի գլուխ հանէին։ Բայց զի զանընդունելութիւն ազգիս գիտէի, եւ վասն այնր ոչ առնուի յանձն եւ ոչ զայլ ոք կամէի աղերսել. լռեցի ապա այնուհետեւ եւ ես։ Եւ զարմացեալ յաղագս այսորիկ լինէի, թէ զիա՞րդ յառաջնոց հարանցն մերոց ոչ կարգեցաւ։ Եւ զնոյն գիտացեալ զպատճառ, եւ զի ոչ առաքելոց Տէրն տուաւ, եւ կամ զի ոչ ոք հրաւիրեաց եւ անձամբ ոչ ոք իշխեաց՝ զարհուրեալք ի պարսաւանաց եւ կամ ի հալածանաց ժամանակին, եւ կամ ընդ տէրութեամբ անկեալ այլոց ազգաց՝ նոցունց վարեցան դատաստանաւ։
Եւ թէպէտ ամենայն պատահեաց ըստ ժամանակիս եւ նոյն պատճառ, որպէս յաւուրսն հարցն մերոց՝ ոչ աւանդիլ գրով դատաստան, բայց յԱւետարանէն, զի եւ ոչ յառաքելոց անտի տուաւ մեզ, բայց սակայն հարկաւոր եղեւ գրել մեզ, որպէս վերագոյն ցուցաք։ Եւ սկիզբն առնել այսպիսի բանիս այսպէս եղեւ։
Հանդիպեցաք առաջի տեառն Ստեփաննոսի Աղուանից կաթողիկոսի, եւ սմին իրի յիշատակ եղեւ առաջի նորա։ Եւ նա յորդորեաց զմեզ՝ ասելով, թէ եւ ես փափագեմ այդմ բանի։ Զնոյնն եւ մեք ասացաք նմա զմեր անկարութիւնս։ Սակայն ի յորդորելն եւ ի քաջալերելն նորա՝ խորհուրդ իմն ի Հոգոյն Սրբոյ եղեւ ի մեզ, եթէ արժան է հոգեւոր հրամանի անսալ, զի եւ յԱստուծոյ լիցի կատարումն սորա, զոր խորհիմք, զնոյն եւ սկիզբն, ապա թէ ոչ՝ պատճառ լիցի կատարելոց ոմանց շարժիլ ի սոյն։ Զի եւ ոչ գործ արուեստ ամենայն ի միոջէ սկսողէ աւարտեցաւ ի ըսկզբանէ, այլ ի բազմաց, զի մասնաւոր գտեալքն ժողովեալք՝ գոյացուցին զարհեստն, ըստ առակի ոստայնանկաց։ Նաեւ պատշաճ ինչ վարկայ ընդոստնուլ սովաւ, եթէ յատեան մտանելոց եմ յանկաշառ եւ յանողոքելի, ըստ որում ձեռամբ իսկ գրեմ զապագայիցն նշանակ։
Եւ արդ, մի՛ ոք պարսաւանս դիցէ ասացելոցս, զի թէ տխմար ոք իցէ ուսցի, եւ թէ ամենակատար ոք եւ իմաստուն՝ զթերին լցցէ։ Երկաքանչիւրոցն պատրաստ եմք սիրով ընդ առաջ ելանել։
ԳԼՈՒԽ Գ ՆՇԱՆԱԿ ԶOՐՈՒԹԵԱՆ ՆՈՐԻՆ ՀԱՆԴԵՐՁ ԱՂԵՐՍԱԲԱՆՈՒԹԵԱՄԲ ԱՌ ՏԷՐ ՍՏԵՓԱՆՆՈՍ ԱՂՈՒԱՆԻՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՆ
Քանզի հարկաւոր է զկնի այսոցիկ սակաւուք ցուցանել զզօրութիւն առաջիկայ գործոյս, զոր եւ աղաչեմ, ո՛վ պատուական գլուխ եկեղեցեաց սրբոց տանդ Աղուանից, մի՛ վարկպարազի համարիք զհարկս հոգեւորս, զոր եդեր մեզ, զի եւ կանոնական ունի սահման գիրս դատաստանի, զոր յարմարել յայնոսիկ պարտիմք, զի յայտ լիցի չափ նորին։
Եւ արդ, այսպէս համեմատեսցուք։ Կանոնական սահմանն հոգոյ է ուղղիչ, իսկ սա՝ մարմնոյ, եւ թէպէտ բաժանեալք ի միմեանց են՝ սակայն ի բազում իրս միաւորին, որպէս հոգի եւ մարմին բնութեամբ՝ երկու եւ անշփոթ խառնմամբ՝ մի, բազում անգամ ի միասին վարին մի կամօք։ Վասն այսորիկ, պատահի թէպէտ միով սահմանաւ վարիլ, ոչ միմեանց լուծիչ են։ Եւ զոր օրինակ անդ հմտագունից է ընտրութիւն առաջիկայ իրին, նմանապէս եւ՝ աստ։ Եւ որպէս է անդ պատիժ պատուհասի յանցաւորաց եւ մեղաւորաց՝ ըստ զանազանութեան իրին, նոյնպէս եւ՝ աստ։ Եւ որպէս յանդգնելոցն աստ զկնի բանդ է եւ կապանք, նոյնպէս եւ անդ բանդ է եւ կապանք բանադրանքն։ Եւ զի ի վերայ արդարոց օրէնք ոչ կան կանոնաց, եւ ոչ ի վերայ ուղիղ ընթացողաց ի կենցաղս՝ դատաստանք։ Եւ զի այր արդարամիտ ոչ զարհուրի ի դատաւորէն երկնաւորէ, նաեւ՝ ոչ յերկրաւորէ։
Հայցեմ եւ զի երկրորդ բան ի միտ դնել, զի եւ ոչ փոքր ինչ զմեզ օգտեցուցանէ, քանզի համօրէն է գիրս զուգընթաց զօրութեան նոցա, լինելով ըստ չափոյ, զի դիտաւորութիւն նոցա ի կարճել զմեղս է, եւ սորա՝ նմանապէս հատանել զչարս։ Եւ այսոքիկ ոչ այլ ինչ է, եթէ ոչ զի համամիտ եւ համակարիս զմեզ առնիցեն, յորոց եւ հաստատի սէրն, որ է գլուխ ամենայն պատուիրանաց։
Իսկ ի չորրորդ առաքինութեան համեմատեալ՝ հաւասար է արդարութեանց, զի ի վերայ կայ երիցն մասանց, եւ այդ ըստ երրորդ բանի է։
Իսկ յարուեստաւորս՝ նմանեալ է ոսկեգործաց, որոց ոսկին յառաջագոյն ի նիւթս գործաւորի անյայտ եղեալ կայ եւ դժուարաւ ի գիւտ եղեալ գործի. եւ է ըստ չորրորդ բանի։
Հինգերորդ՝ զի զքերթողի ունի զօրութիւն՝ յապաւել եւ քերթել զաւելորդսն ամենայն։
Չափաւորապէս յայսոսիկ գլուխս, իբր իմաստնոյ, տուաք տեսակս, որով եւ գիտել ունիցիք, եթէ այսոցիկ հետեւելով՝ որքան օգուտ եւ շահ հասարակաց կենացս իցէ, զի գրեթէ ամենայն պատերազմ եւ ամբոխ խռովութեան ի նուազութենէ սորա իցէ, եւ հաստատելով յեկեղեցի՝ խաղաղութեան իցէ պատճառ եւ բազում բարեկարգութեան, քանզի մինն յաստուածային շնորհաց տուեալ յեկեղեցիս, ի հին ի նորս, սա իսկ է։
Զահրատ
Այսպէս ամէն առաւօտ
Այսպէս ամէն առաւօտ
Հրաժեշտ կʼառնեմ կը բաժնուիմ ես ինձմէ
Տանս դուռը երբ կը փակեմ ետեւէս
Գիտեմ թէ
Եսս ներսն է եւ ամէն քայլ զիս կʼանջատէ իմ եսէս
Այսպէս ամէն առաւօտ
Հրաժեշտ կʼառնեմ կը բաժնուիմ ես ինձմէ
Կը խառնուիմ ուրիշներով շինուած հսկայ ծովուն մէջ
Ու կը տեսնեմ պատուհանին ետեւէն
Եսս կեցեր զիս կը դիտէ մտատանջ
Իսկ ես եմէն առաւօտ
Կʼերթամ ձուլուիլ ուրիշներով շինուած հսկայ ծովուն մէջ
Մինչդեռ եսս պատն երեսին նստեր կու լայ ետեւէս
Հրաժեշտ կʼառնեմ կը բաժնուիմ ես ինձմէ
Առաւօտուն ես մանաւանդ առաւօտուն դժբախտ եմ
Նարեկ Սարգսյան
Հակաքայլը
Փոխնախարար Սողոմոնյանը՝ հաղթանդամ, սպիտակած մազերով, կլոր դեմքով, մոտ 56 տարեկան մի տղամարդ, նստած իր հարմարավետ աթոռին, համակարգչով խաղ էր խաղում։
Ներս է մտնում քարտուղարուհին․
-Պարո՛ն Սողոմոնյան, Ձեզ մոտ ցանկանում է մի քաղաքացի մտնել, ասում է կարևոր զրույց ունի Ձեզ հետ։
-Կարևոր զրու՞յց, էդ ո՞վ ա։
-Լրագրող է,-պատասխանեց քարտուղարուհին։
-Լավ, ասա թող ներս գա, տեսնեմ, ինչ ա ուզում,-անտարբեր ասաց Սողոմոնյանը՝ հայացքը չկտրելով համակարգչի խաղից։
-Շատ լավ։
Շուտով ներս է մտնում լրագրող Գայանեն։ Վերջինս մոտ 30 տարեկան, կարճահասակ, սև մազերով, փոքր ինչ գեր կին էր։ Մի քանի ամիս առաջ Գայանեն աշխատում էր հայաստանյան հայտնի լրատվականներից մեկում, սակայն, երբ լրատվականի խմբագրի ու սեփականատիրոջ հետ անհաղթահարելի հակասություններ ծագեցին, նա իր կամքով
ազատվեց աշխատանքից։ Հետո որոշեց ինքնուրույն զբաղվել լրագրությամբ․ ստեղծեց իր լրագրողական հեղինակային Յութուբ ալիքը և սոցիալական ցանցի էջը։
-Բարև Ձեզ, պարո՛ն Սողոմոնյան, կարելի է՞։
-Դե եթե արդեն ներս եք եկել, ուրեմն կարելի է,-պատասխանեց Սողոմոնյանը՝ զննող հայացքով Գայանեին նայելով։
-Ինչպե՞ս եք, պարո՛ն Սողոմոնյան, ինչպե՞ս են Ձեր գործերը,-մեղմ ժպտալով հարցրեց Գայանեն՝ փորձելով ավելի մտերմիկ ու անմիջական դարձնել զրույցը։
-Ինչպե՞ս է Ձեր անունը,-արհամարհական հայացքով նայելով Գայանեին՝ հարցրեց Սողոմոնյանը։
-Անունս Գայանե է, ես․․․
-Հարգելի՛ Գայանե, ինչո՞վ կարող եմ Ձեզ օգտակար լինել, ինչի՞ համար եք եկել, ընդհատելով Գայանեին՝ հարցրեց Սողոմոնյանը։
-Պարո՛ն Սողոմոնյան, ինչպես գիտեք, ես երկար տարիներ աշխատել եմ հայտնի լրատվականում որպես լրագրող․․․
-Խնդրում եմ, առանց երկար պատմությունների,- դժգոհ տոնով ընդհատեց Գայանեի խոսքը Սողոմոնյանը,-կոնկրետ ասեք՝ ինչ ե՞ք ուզում, ես այդքան ժամանակ չունեմ, իմ աշխատանքային գրաֆիկը խիստ ծանրաբեռնված է։
Գայանեի դեմքը շփոթմունքից ու զայրութից կարմրեց։
-Շատ բարի, մի վայրկայն սպասե՛ք,-ասաց Գայանեն՝ պայուսակից հանելով սմարթֆոնը։ Հետո սմարթֆոնի մեջ գտավ ինչ որ մի տեսանյութ ու փոխանցեց Սողոմոնյանին։
-Խնդրում եմ նայել այս տեսանյութը։
Սողոմոնյանը հետաքրքրությամբ վերցրեց սմարթֆոնն ու դիտեց տեսանյութը։ Մի պահ ապշեց ու միաժամանակ վախեցավ, բայց շատ արագ հավաքելով իրեն ու ցույց տալով, որ այդ տեսանյութը որևէ տպավարություն չթողեց իր վրա՝ ինքնավստահ տոնով հարցրեց․
-Ու ի՞նչ․․․
-Ու այն, որ ես այս տեսանյութը կարող էի տեղադրել համացանցում, ու Դուք շատ մեծ պրոբլեմներ կունենայիք։ Բայց ես դա չեմ արել, առայժմ չեմ արել․․․
-Ի՞նչ ես ուզում,- կտրուկ հարցրեց Սողոմոնյանը։
-Եթե դուք ինձ տաք 5000 դոլար, ես այս տեսանյութը կջնջեմ իմ հեռախոսի միջից ու կմոռանամ նրա մասին,-ցածր, ամոթխած ձայնով ասաց Գայանեն։
-Հա՜, հա՜, հա՜, 5000 դոլա՞ր․․, հա՜, հա՜, հ՜ա․․,-կեղծ ծիծաղեց Սողոմոնյանը՝ ցույց տալու համար, որ ընդհանրապես չվախեցավ, ու այդ տեսանյութն իր վրա որևէ տպավորություն չթողեց։
-Աղջի՛կ ջան, գիտե՞ս, որ դա կոչվում է շանտաժ ու դրա համար քրեական օրենսգրքով պատիժ է սահմանվում, գիտե՞ս, ա՛յ հիմար։
-Պարո՛ն Սողոմոնյան, ես Ձեզ մոտ եկա, որպեսզի մարդավարի զրուցենք ու իրար հասկանանք, ես Ձեզ շանտաժ չեմ անում, այլ ասում եմ, որ ես այն կտեղադրեմ համացանցում, բայց ես կարող եմ այն չտեղադրել Ձեր շնորհակալություն դիմաց, որը գին ունի, որի մասին Ձեզ ասացի,-փոքր-ինչ բարկացած ու բարձր տոնով ասաց Գայանեն։
-Դու՛րս կորիր աշխատասենյակիցս, դու՛րս,-բղավեց Սողոմոնյանը։
-Եթե մեկ շաբաթվա ընթացքում Դուք ինձ այդ գումարը չվճարեք, վիդեոն կհայտնվի ինտերնետում,-ասաց Գայանեն՝ աշխատասենյակից դուրս գալուց առաջ։
Հետո վախեցած դուրս եկավ աշխատասենյակից ու շտապեց հեռանալ։ Բարկացած՝ Սողոմոնյանը բռունցքով հարվածեց սեղանին։
Լսելով ձայնը՝ քարտուղարուհին վախեցած ներս մտավ․
-Ի՞նչ է պատահել, պարո՛ն Սողոմոնյան։
-Աղջիկ ջան, ես քեզ կանչե՞լ էի, որ ներս մտար։
-Ոչ, պարզապես․․․,-կմկմաց քարտուղարուհին։
-Դե, եթե ոչ, ուրեմն դու՛րս արի, կգաս, երբ քեզ կկանչեմ, լա՞վ,-զայրացավ քարտուղարուհու վրա Սողոմոնյանը։
Քարտուղարուհին դուրս եկավ։ Մենակ մնալով՝ պահարանի միջից հանեց մի թանկարժեք կոնյակ, որն իրեն նվիրել էին, լցրեց բաժակը ու ումպ արեց՝ նյարդերը թուլացնելու համար։
Հետո վերցրեց սմարթֆոնն ու զանգահարեց․
-Ալո, Կարե՞ն․․․
-Լսում եմ, պարո՛ն Սողոմոնյան, ինչպե՞ս եք, ի՞նչ է պատահել։
-Կարե՛ն, շտապ արի՛ր ինձ մոտ։
-Հո բան չի՞ պատահել, պարո՛ն Սողոմոնյան։
-Հեռախոսային զրույց չի, արի՛ կասեմ։
-Լավ, մի ժամից Ձեզ մոտ կլինեմ։
***
Ինչպես և խոստացել էր, Կարենը մոտ մեկ ժամ անց եկավ Սողոմոնյանի աշխատասենյակ։ Կարենը միջահասակ ու նիհար տղամարդ էր։ Նա բարձրաստիճան ոստիկան էր ու այդ պաշտոնին հասել էր ոչ թե իր բարձր մասնագիտական որակների շնորհիվ, այլ Սողոմոնյանի անմիջական միջնորդության արդյունքում։ Բացի այդ, Սողոմոնյանը ժամանակին շատ լավություններ էր արել Կարենին, քանի որ հին ընկերներ էին։
Ներս մտավ քարտուղարուհին, սուրճ բերեց Կարենի և Սողոմոնյանի համար։
-Շնորհակալ եմ, Շուշան ջան, կարող ես գնալ,-ասաց Սողոմոնյանը քարտուղարուհուն, ով սուրճը մատուցելուց հետո դուրս եկավ աշխատասենյակից։
-Պատվակա՛ն ջան,- դիմեց Կարենը Սողոմոնյանին անունով,- ես էստեղ գալու ճանապարհին զանգեր արեցի ու որոշ բաներ իմացա էդ աղջկա մասին։ Միայնակ ա, ամուսնացած չի, երեխաներ չունի, ծնողների հետ գժտված ա, ապրում ա առանձին՝ հիփոթեքով 2 տարի առաջ ձեռք բերած իր բնակարանում, ունի թանկարժեք մեքենա։ Ախր Պատվական ջան, ո՞նց չես ձայնագրել ձեր խոսակցությունը, հիմա էլ չենք կարող ապացուցել, որ նա քեզանից 5000 դոլար ա պահանջել։
-Լսի՛ր, Կարեն տղա,-կշտամբող հայացքով նայելով Կարենին՝ ասաց Սողոմոնյանը,- ես քեզ էստեղ նրա համար չեմ կանչել, որ դու ինձ պատմես այդ լրագրողի կենսագրությունը կամ ասես, թե ի՛նչ ունի կամ ի՛նչ չունի։
-Իսկ ինչի՞ համար ես կանչել, Պատվակա՛ն ջան,-հետաքրքրությամբ հարցրեց Կարենը։
-Լսի՛ր, Կարեն, դու ապու՞շ ես, թե՞ քեզ ես ապուշի տեղ դնում։ Էդպիսի բարձր պաշտոն ես զբաղեցնում ոստիկանությունում, բայց, տեսնում եմ, ուղեղդ հեչ չի աշխատում։
-Պարո՛ն Սողոմոնյան,-Կարենն արդեն խիստ տոնով փոխեց խոսակցության բնույթը մտերմիկից պաշտոնականի,-Դուք ինձ համար շատ բան եք արել, ես շատ շնորհակալ եմ
Ձեզանից, բայց պետք չի ինձ հետ էդ տոնով խոսել․․․
-Լսի՛ր, ա՛յ տղա։ Ես քեզ համար էնքան բան եմ արել, որ իրավունք ունեմ ամեն անգամ քեզ տեսնելիս մի լավ ապտակ հասցնել երեսիդ, մոռացե՞լ ես, թե քեզ ինչերից եմ փրկել։ Ես որ չլինեի, դու հիմա բանտում կլինեիր, իսկ որ բանտում լինեիր, էդպիսի հանցանք գործածների հետ գիտես չէ՞ թե ինչ են անում։ Բերանս բացել մի տուր։
Կարենն ամոթից ու վախից ձայնը կտրեց ու գլուխը կախեց։ Հիշեցրեցին նրան այն, ինչը նա երբեք չէր ուզի հիշել։ Դա անցյալի մի ծանր բեռ էր իր համար, որից ազատվելու համար պատրաստ էր ամեն ինչ տալու։
-Դու ինձանից ի՞նչ ես պահանջում,-կիսավախվորած ձայնով հարցրեց Կարենը։
-Դե որ էդքան անհասկացող ես, ասեմ։ Էդ աղջկան իր տեղը պետք ա ցույց տաս։ Նենց արա, որ ինքն էլ իր կյանքում չհամարձակվի նման քայլ կատարել իմ հանդեպ, հասկացա՞ր։
-Բայց ես ի՞նչ պիտի անեմ, կոնկրե՛տ ասա, - զարմացած հարցրեց Կարենը։
-Վա՜յ քո տունը շինվի, մեր միջից ոստիկանը ե՞ս եմ, թե դու։
-Ուզու՞մ ես, որ ավտոյի մեջ նարկոտիկ գցե՞մ,-շշնջալով հարցրեց Կարենը։
-Ա՛յ բութ,-բղավեց Սողոմոնյանը,- ես քեզ ըտենց բան ասցի՞,-բարկացած գոռաց Սողոմոնյանը։
-Իսկ չի՞ լինի Սողոմոնան ջան, որ փողը տաս ու պրծնես։
-Դե իհարկե, որպեսզի դու անելիք չունենաս։ Խելոք տղա ես․․․Արա՛, հարցը փողը չի, հարցն էն ա, որ մի հատ լրագրող ուզում ա ինձանից փող տանի։ Էդ նախ՝ արժանապատվության հարց ա, հետո էլ ոչ մի գարանտիա չկա, որ մի անգամ փող տալուց հետո, դա ինձ էլի շանտաժ չի անի, հասկացա՞ր։
-Իսկ էդ վիդեոյում ի՞նչ կա։ Հրապարակում ա, թող հրապարակի։
-Լսի՛ր ապուշ, էդ քո գործը չի։ Եթե ամեն ինչ էդքան լուրջ չլիներ, դու էստեղ նստած չէիր լինի։ Ես պաշտոնիս մասին չեմ մտածում։ Ուղղակի․․․ուղղակի, ես դրանից հետո կնոջս ու երեխեքիս աչքերի մեջ չեմ կարող նայել։
-Բայց ես չեմ պատկերացնում, թե ի՞նչ կարող եմ անել, ես ոստիկան էլ, ոչ թե հրաշագործ,-զարմացած հարցրեց Կարենը։
-Կարեն ջան,-զայրույթը մի կերպ զսպելով ու ձայնի տոնը իջեցնելով՝ շարունակեց Սողոմոնյանը,-քեզանից ընդամենը պահանջվում ա գործել բացառապես օրենքի սահմաններում։
-Էդ ո՞նց։
-Ասեմ ոնց։ Մարդիկ հաճախ կատարում են էնպիսի արարքներ, որոնք արգելված են վարչական իրավախախտումների կամ քրեական օրենսգրքով, ու հարցն էլ հենց էն ա, որ հաճախ մարդը չգիտի, որ իր արաքը հանցագործություն կամ զանցանք ա համարվում։ Գայանեն բացառություն չի։ Քեզանից ընդամենը պահանջվում ա լինել ճիշտ ժամանակին, ճիշտ տեղում ու հանցանքի պահին բռնել նրա ձեռքը օրենքի սահմաններում։ Հասկացա՞ր, չնայած գիտեմ, որ դժվար ես հասկանում։
-Լա՜վ, հասկացա,-ասաց Կարենը՝ մեծ հայտնագործություն արած մարդու շարժուձևով ու հնչերանգով։
-Փա՜ռք Աստծո․․ Դե Կարեն, ի՞նչ ես նստել, վեր կաց, գործի անցիր, քեզ ամենաուշը 7 օր ժամանակ՝ էդ հարցը լուծելու համար։ Բայց նայիր, հա՜, համը չհանես։ Կգործես միայն օրենքի սահմաններում։
-Հասկացա, Սողոմոնյան։ Դե լավ, ես գնամ, լիքը գործեր ունեմ։ Նորություն լինի, կզանգեմ։
-Դե լավ, ինձ կուրսի կպահես, թե ինչ ես պլանավորում անել։
Կարենը Սողոմոնյանի ձեռքը սեղմելուց ու հրաժեշտ տալուց հետո դուրս եկավ աշխատասենյակից։
***
Գայանեն ավտոմեքենայով մարզից վերադառնում էր Երևան։ Մի քանի կիլոմետր էր մնացել, ինչ կհասներ Երևան, հանկարծ, անսպասելիորեն, նրա ավտոմեքենան կանգնեցնում է ոստիկանության պարեկային ծառայությունը։ Գայանեն, կանգնեցնելով ավտոմեքենան, սպասում է մինչև պարեկը կմոտենա իրեն։ Պարեկը, առանց շտապելու, մոտեցավ Գայանեի
ավտոմեքենային։ Վերջինս իջեցրեց ավտոմեքենայի դռան ապակին, ու պարեկն ասաց․
-Կրտսեր պարեկ Գրիգորյան․․․
-Ինչ ա՞ պատահել, ես ի՞նչ խախտում եմ արել․գոտին գցած ա, դանդաղ էլ քշում էի,-չլսելով մինչև վերջ ոստիկանին՝ հարցրեց Գայանեն։
-Հարգելի՛ քաղաքացի, խնդրում եմ ներկայացնել Ձեր անձնագիրն ու վարորդական իրավունքի վկայականը։
-Ի՞նչի, ինչ եմ արե՞լ, կասե՞ք։
-Տիկի՛ն, ես նկատեցի, որ Դուք դեղատուփ չունեք, իսկ կրակմարիչ և վթարային կանգառի նշան ունե՞ք, ես չեմ տեսնում։ Միգուցե բեռնախցիկու՞մ է։
-Կրակմարի՞չ, դեղատու՞փ, էս նոր օրե՞նք ա փոխվել,-զարմացած հարցրեց Գայանեն։
-Ոչ մի օրենք էլ չի փոխվել։ Համաձայն ՀՀ կառավարության որոշման ՝ եթե տրանսպորտային միջոցում բացակայում են դեղատուփը, կրակմարիչը, վթարային կանգառի նշանը, ապա այդ տրանսպորտային միջոցի շահագործումն արգելվում է։ Այդ որոշումը նոր չէ, արդեն երկար տարիներ է, ինչ գործում է։
Գայանեն զարմանքից չգիտեր՝ ինչ ասեր կամ ինչ աներ։ Պարեկի ասածը կառավարության որոշման մասին առաջին անգամ էր լսում։
-Ցու՛յց տվեք այդ որոշումը, չեմ հավատում։
-Մի րոպե սպասեք, տիկի՛ն,-ասաց պարեկը՝ գնալով իր ծառայողական մեքենան, որի միջից հանեց թղթեր ու վերադարձավ։
-Ահա, կարդացեք։
Գայանեն ուշադիր կարդաց կառավարության որոշման պատճենը։
-Չի կարա սենց բան լինի։ Կսպասեք՞, ես ինտերնետով մտնեմ ARLIS ստուգեմ։
-Դե որ կասկածում եք, լավ, նայեք։
Գայանեն իր սմարթֆոնով ստուգեց, որ իսկապես կա նման կառավարության որոշում։
-Բայց էս որոշումը վաղուց ա, ինչ կա, բայց ես մինչ օրս չեմ լսել, որ կրակմարիչի համար կամ էդ վթարային չգիտեմ ինչի համար մեքենա կանգնեցնեն ու պահանջեն։
-Եթե Դուք չեք լսել, դա դեռ չի նշանակում, որ մենք՝ ոստիկաններս, մեր աշխատանքը չենք կատարում։ Մենք հետևում ենք օրենքի պահանջներին։
-Էդ ի՞նչ եք խոսում,-բարկացավ Գայանեն,-գրազ կգամ, որ մեր կողքով անցնող ավտոմեքենաներից ոչ մեկում կրակմարիչ չկա, բայց նրանց բան չեք ասում, չեք կանգնեցնում։
-Տիկի՛ն, հավատացնում եմ Ձեզ, Դուք չարաչար սխալվում եք, նման բան չկա։ Բոլոր խախտումները մենք արձանագրում ու իրավական գնահատական եք տալիս։
-Լու՞րջ եք ասում,-հեգնեց Գայանեն։
-Տիկին, խնդրում եմ, ներկայացրեք Ձեր փաստաթղթերը։
-Փաստաթղթերն ինձ մոտ չեն, տանն եմ մոռացել։
-Ասեք Ձեր անուն և ազգանունը։
-Դու չգիտե՞ք, որ ես հայտնի լրագրող եմ։
-Ոչ, չգիտեմ, ինձ համար բոլոր քաղաքացիները հավասար են։
-Գոնե Դուք Ձեր ասածին հավատու՞մ եք։
-Տիկին, ես Ձեր ավտոմեքենան տանում եմ տուգանային հրապարակ, քանի որ առանց դեղատուփի, կրակմարիչի ու վթարային կանգառի նշանի Դուք իրավունք չունեք ավտոմեքենան վարելու,-խիստ պաշտոնական տոնով ասաց պարեկ Գրիգորյանը։
-Լսիր, այ պարե՛կ,- հունից դուրս եկավ Գայանեն՝ ձեռքը պարզելով դեպի ոստիկանը,-հլա փորձիր, տես ես քեզ ինչ օրն եմ գցելու։
Մյուս պարեկը, որ հեռվից հետևում էր զրույցին, տեսնելով, որ լարվածությունը մեծանում է, մոտեցավ ու հարցրեց․
-Ի՞նչ խնդիր կա, Գրիգորյան։
-Պարո՛ն Սիմոնյան, քաղաքացին տրանսպորտային միջոցը վարում է՝ չունենալով դեղատուփ, կրակմարիչ ու վթարային կանգառի նշան։
-Այդ դեպքում, հարգելի՛ Գրիգորյան, ինչու՞ չեք կազմում արձանագրություն, ինչին՞ եք սպասում,- ասաց Սիմոնյանը և դառնալով Գայանեին՝ շարունակեց․
-Հարգելի՛ քաղաքացի, խնդրում եմ ներկայացրեք Ձեր անձը հաստատող փաստաթուղթը։
-Ես արդեն ասել եմ, որ տանն եմ մոռացել,-ճչաց Գայանեն։
-Այդ դեպքում Դուք պետք է գաք բաժին,-հանգիստ տոնով ասաց Սիմոնյանը։
-Ի՞նչ հիմքով, ո՞ր հոդվածի համաձայն, ես իմ իրավունքները լավ գիտեմ,-ասաց Գայանեն ու հանելով սմարթֆոնը՝ սոցիալական ցանցով ուղիղ եթեր մտավ։ <<Հարգելի բարեկամներ, ինձ կանգնեցրել են պարեկները ու ապօրինի պահանջներ են ներկայացնում, ասում են կրակմարիչ
չկա, դեղատուփ չկա, էլի տենց բաներ․․․ Սա ոստիկանական բեսպրիդել ա>>,-շնչակտուր խոսում էր Գայանեն։
-Հարգելի՛ քաղաքացի, մենք հիմա պետք է վարչական իրավախախտման արձանագրություն կազմենք, բայց քանի որ Դուք անձը հաստատող փաստաթուղթ չեք ներկայացնում, բանավոր չեք ներկայանում, ես ստիպված եմ կիրառել ՀՀ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 259-րդ հոդվածը՝, այն է՝ վարչական ձեռբակալման Ձեզ ենթարկել։ Պարո՛ն, Գրիգորյան,-դիմեց գործընկերոջը Սիմոնյանը, - վարչական ձեռբակալման արձանագրություն
կազմեք, հետո քաղաքացուն բերման ենթարկեք բաժին, իսկ ավտոմեքենան էլ կտարվի տուգանային հրապարակ։
Գայանեն իր տարերքի մեջ էր։ Ոգևորված իր ուղիղ եթերից ու դրա տակ գրվող մեկնաբանություններից՝ գոռաց․
-Չեք կարող ինձ բաժին բերման ենթարկեք, լսա՞ք։
Սիմոնյանն ու Գրիգորյանը, բռնելով Գայանեի ձեռքերը, փորձեցին ուժով ավտոմեքենան նստեցնել։ Գայանեն դիմադրեց, քաշքշեց ոստիկաններին։ Այնպես ստացվեց, որ պարեկ Գրիգորյանին թեթև հարվածեց։
-Օգնեցե՜ք, հասե՜ք ժողովուրդ,-բղավում էր Գայանեն։
Ի վերջո հաջողվում է Գայանեին ուժով նստեցնել ոստիկանական ավտոմեքենան ու բերման ենթարկել բաժին։
***
Գայանեին ոստիկաները տարել էին բաժին, սակայն դեռևս ոչ մի գործողություն չէին կատարում։ Մոտ 30 րոպե անց Գայանեին է մոտենում Կարենը՝ Սողոմոնյանի ընկերը, ով, ինչպես գիտեք, պետք է օգներ փոխնախարարին։
-Եկեք իմ հետևից,-ասաց Կարենը Գայանեին։
Գայանեն լուռ հետևեց նրան։ Կարենը Գայանեին տարավ իր աշխատասենյակ, հրավիրեց նստել ու հետո բացելով թղթապանակն՝ ասաց․
-Եվ այսպես, հարգելի քաղաքացի, Դուք․․․
-Նախ՝ ներկայացեք,-ընդհատելով Կարենին՝ պահանջեց Գայանեն։
-Ոստիկանության գնդապետ Ասատրյան․․․
-Լսում եմ Ձեզ, գնդապետ Ասատրյան։
-Հարգելի Գայանե, ի՞նչ կցանկանաք, որ Ձեզ հյուրասիրեմ, սու՞րճ, թե՞յ․․․
-Լսեք, ես րոպե եմ հաշվում, թե երբ է երեք ժամը լրանալու, որ Դուք ինձ բաց թողնեք։ Ինձ Ձեր հյուրասիրությունը հարկավոր չէ։
-Իզուր, Գայանե ջան,- մեղմ տոնով նկատեց Կարենը,-շատ հնարավոր է, որ Դուք դեռ շատ երկար մնաք էստեղ։
-Էս ձե՞ռ եք առնում ինչ ա, կրակմարիչի, դեղատուփի համար բերել եք էստեղ ու հիմա էլ ասում եք, թե կարող ա ինձ ազատ չարձակե՞ք։ Վարչական ձեռբակալության տևողությունը երեք ժամ չի՞։
-Այո, երեք ժամ է, ու եթե հարցը միայն վարչական պատասխանատվության ենթարկելու մեջ լիներ, ապա երեք ժամից Ձեզ ազատ կարձակեին՝ վարչական իրավախախտման
արձանագրությունը կազմելուց հետո, բայց․․․
-Բայց ի՞նչ,-ագրեսիվ տոնով հարցրեց Գայանեն։
-Գայանե ջան, գիտե՞ս ինչ կա հիմա այս թղթապանակում։
-Որտեղի՞ց պետք է իմանամ, հանելուկներով հետս մի խոսեք։
-Շատ լավ։ Բանն այն է, որ կրտսեր պարեկ Գրիգորյանը զեկուցագիր է ինձ գրել այն մասին, որ Դուք իր նկատմամբ բռնություն եք գործադրել այն պահին, երբ նա կատարում էր օրենքով սահմանված իր ծառայողական պարտականությունները։
-Էս գլխիս սարքու՞մ եք,-զայրացած, բայց միաժամանակ վախեցած բացականչեց Գայանեն,-հերիք չի հորինեցիք էդ դեղատուփի, կրակմարիչի ու էն վթարային․․․ի՞նչ էիք ասում
-Վթարային կանգառի նշան,-հիշեցրեց Կարենը։
-Ու էդ վթարային կանգառի նշանի բացակայության պատճառով ինձ անհիմն ապօրինի կանգնեցնում են Ձեր աշխատակիցները, հիմա էլ գործ ե՞ք ուզում կարել վրաս, չեմ հասկանում։
-Հարգելի՛ Գայանե, Ձեր վրա ոչ ոք գործ չի կարում։ Կառավարության որոշման մեջ հստակ սահմանվում է, որ տրանսպորտային միջոցն առանց դեղատուփի, կրակմարիչի ու վթարային կանգառի նշանի չպետք է շահագործվի։ Երբ մեր աշխատակիցները կանգնեցրել են Ձեր ավտոմեքենան, նրանք դեղատուփը չեն տեսել, հարցրել են, թե արդյո՞ք կրակմարիչն ու վթարային կանգառի նշանը բեռնախցիկում են, չեք պատասխանել նրանց հարցին, հետո հրաժարվել եք ներկայանալ։ Ձեզ բերման ենթարկելիս անձնական զննությամբ Ձեզ մոտ մենք հայտնաբերել ենք Ձեր անձնագիրը, այնինչ ոստիկանության աշխատակիցներին Դուք ստել էիք, թե փաստաթղթերը տանն եք մոռացել։ Վերջապես, Ձեր ավտոմեքենայի զննության արդյունքում արձանագրվել է, որ այնտեղ չի եղել կրակմարիչ, դեղատուփ և վթարային կանգառի նշան։ Բացի այդ, ինչպես գիտեք, պարեկները իրենց մոտ ունեն հատուկ սարք, որը տեսաձայնագրում է նրանց աշխատանքը։ Ես ուսումնասիրել եմ Ձեզ բերման ենթարկելու տեսանյութը, այնտեղ երևում է, որ Դուք հարվածում եք մեր կրտսեր պարեկին։ Տեսանյութի առկայությունը և Գրիգորյանի զեկուցագիրը բավարար են Ձեր նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցելու համար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասի հատկանիշներով։
-Բայց ես Ձեր էդ կրտսեր պարեկին չեմ հարվածել, պահի տակ ըտենց ա ստացվել, ինքն էր մեղավոր,-բորբոքված բացականչեց Գայանեն։
-Դե դա արդեն դատարանը կորոշի, թե ով էր մեղավոր և ով անմեղ,-անտարբեր ասաց Կարենը։
-Լսե՛ք, Ձեր արածն անբարոյականություն ա,-բացականչեց Գայանեն։
-Իսկ մարդուց շանտաժով 5000 դոլար պահանջելը ի՞նչ է,-կտրուկ ու արտահայտիչ տոնով հարցրեց Կարենը։
Գայանեի գլխին ասես սառ ջուր լցրեցին։ Արդեն ամեն ինչ հասկացավ։ Հասկացավ, որ ոստիկաններն իր ավտոմեքենան պատահական չէին կանգնեցրել։ Դա պատվեր էր, իսկ ինքն էլ իր անզգուշ գործողություններով ընկել էր ծուղակը։
-Լավ, ինձ համար ամեն ինչ հասկանալի է։ Շեֆիդ կփոխանցեց, որ ես այդ տեսանյութը ինտերնետում տեղադրելու եմ։ Հիմի ես կզանգեմ իմ փաստաբաններին, կասեմ թող հետներն էլ լրագրողներ վերցնեն ու գան։ Հեսա տես ես ձեր գլխին ի՞նչ եմ դնելու։ Ամբողջ Հայաստանում դուք՝ ստրկամիտ ու պատվեր կատարող ոստիկաններդ, պետք է խայտառակվեք։
-Լավ գաղափար է, լրագրողներ հրավիրեք, թող գան նաև Ձեր փաստաբանները, ու ես բոլորի ներկայաթյամբ կհրապարակեմ այն ձայնագրությունը, որում Դուք 5000 դոլար եք պահանջում Սողոմոնյանից՝ տեսանյութը չհրապարակելու համար։ Կանչե՛ք, թող գան։
-Ի՞նչ տեսանյութ, ի՞նչ 5000 դոլար,-զարմացած ձևանալով՝ հարցրեց Գայանեն։
-Իբր թե չգիտեք։ Ասեմ, որ Սողոմոնյանը Ձեզ գաղտնի ձայնագրել է, ու հիմա այդ ձայնագրությունն ինձ մոտ է։ Կանչեք լրագրողներին, որ ես հրապարակեմ։
-Ոչ մի ձայնագրություն էլ չկա, խաբում եք։
-Դե եթե խաբում եմ, ապա կանչեք Ձեր փաստաբաններին ու լրագրողներին, թող գան ու ինձ ամոթանք տան։
Կարենի վստահ խոսքերից ու շարժուձևից Գայանեն իրոք սկսեց հավատալ, որ այդ ձայնագրությունը գոյություն ունի։
<<Վայ՜, ես քաշվա, եթե սա լրագրողների մոտ հրապարակի էդ ձայնագրությունը, ես ամբողջ երկրով մեկ խայտառակ կլինեմ, իմ լրագրողական կարիերային մեծ վնաս կհասցվի, ի՞նչ անեմ>>,- մտածում էր Գայանեն։
-Գայանե, ես քեզ համար լավ առաջարկ ունեմ։ Այն առաջին հերթին քո շահերից է բխում։
-Ի՞նչ եք ուզում։
-Շատ պարզ բան։ Դուք ջնջում եք պարոն Սողոմոնյանի վերաբերյալ Ձեզ մոտ առկա տեսանյութը ու էլ երբեք պարոն Սողոմոնյանին չեք անհանգստացնում, ես էլ երաշխավորում եմ, որ Ձեր դեմ քրեական գործ չի հարուցվի, ավելին ասեմ՝ անգամ վարչական իրավախախտման արձանագրություն չենք կազմի ու Ձեզ վարչական պատասխանատվության չենք ենթարկի, իսկ ավտոմեքենան էլ կարող եք հենց հիմա գնալ վերցնել տուգանային հրապարակից։
<<Ի՞նչ անեմ, համաձայնեմ, թե՞ չէ։ Եթե չհամաձայնեմ, սա կհրապարակի ձայնագրությունը, ու ես խայտառակ կլինեմ, կընկնի իմ հեղինակությունը։ Հետո էլ սրանք կարող ա իմ դեմ քրեական
գործ հարուցեն էդ պարեկին խփելու համար։ Էս ամենի տակից ես չեմ կարող դուրս գալ։ Սրանք ինձ ծուղակը գցեցին։ Ստիպված պիտի համաձայնեմ, ուրիշ տարբերակ չունեմ>>,-մտածեց Գայանեն։
-Լավ, համաձայն եմ։ Ես տեսանյութը չեմ հրապարակի ու կջնջեմ հեռախոսիցս, Սողոմոնյանի հետ էլ երբեք գործ չեմ ունենա։
-Շատ ճիշտ որոշում է։ Ես էլ կպատռեմ կրտսեր պարեկի զեկուցագիրը, կջնջեմ տեսանյութը, որտեղ Դուք հարվածում եք նրան։ Դուք արդեն ազատ եք, կարող եք գնալ ավտոմեքենան վերցնել ու հանգիստ երթևեկել։ Խոստանում եմ, որ կրակմարիչի կամ վթարային կանգառի նշանի բացակայության համար Ձեզ ոչ ոք չի անհանգստացնի։
***
Գայանեի հեռանալուց հետո Կարենը զանգահարեց Սողոմոնյանին։
-Ասա՛ Կարեն, նորություն ունե՞ս,-անհամբեր հարցրեց Սողոմոնյանը։
-Պարո՛ն Սողոմոնյան, հարցը լուծված ա։ Էդ աղջիկը վիդեոն չի տեղադրի ու այլևս Ձեզ չի անհանգստացնի,-ուրախ ու ոգևորված պատասխանեց Կարենը։
-Հո համը չե՞ս հանել,-հարցրեց Սողոմոնյանը։
-Ամեն ինչ արվել է օրենքի սահմաններում, ինչպես Դուք էիք ասել,-գերազանցիկ աշակերտի ոգևորությամբ շարունակեց Կարենը։
-Լավ, ապրես։ Էս անգամ քեզանից գոհ եմ։ Ինչպես ասում են, չմեռա, բայց քեզանից խեր էլ տեսա։
-Պարոն Սողոմոնյան, նեղացնում եք,-վիրավորված ձևացավ Կարենը։
-Լավ, կատակ եմ անում, մի՛ նեղվիր։ Կարե՛ն, հիմա խորհրդակցության պետք է գնամ, էնպես որ էլ խոսել չեմ կարող։ Դե լավ մնա։
-Ցտեսություն, պարոն Սողոմոնյան։
***
Կիրակի օր էր։ Գայանեն երևանյան սուպերմարկետներից մեկում գնումներ էր կատարում։ Հանկարծ անսպասելի տեսնում է իր ընկերուհուն՝ Աննային։
-Ա՜ն․․,-բացականչում է Գայանեն։
-Պրիվետ Գայ ջան։
-Ո՞նց ես, աղչի, վաղուց ա, ինչ քեզ չեմ տեսել,-հարցրեց Գայանեն։
-Դե Գայ ջան նորմալ։ Հա, լսիր, բայց լավ եղավ, որ քեզ հիմա տեսա, որովհետև պիտի քեզ էս երկու օրս զանգեի կարևոր գործով։
-Ի՞նչ կարևոր գործ, Ան․․
Աննան բռնում է Գայանեի ձեռքն ու տանում նրան սուպերմարկետի խորքի անկյուններից մեկը, որպեսզի նրանց զրույցը ոչ ոք չլսի, ու ասում․
-Լսի՛ր աղչի, քեզ համար լավ լուր ունեմ,- շշնջալով ոգևորված ասում է Աննան։
-Ի՞նչ ա պատահել,- հետաքրքրությամբ հարցնում է Գայանեն։
-Լսիր, աղչի։ Ես մի ծանոթ ունեմ, ով քաղաքական գործիչ ա ու բիզնեսներ ունի։ Ինքը ուզում ա քեզ հետ համագործակցի։
-Ո՞նց թե համագործակցի, ինչի՞ շուրջ,-զարմացած հարցրեց Գայանեն։
-Ինքը գիտի քո մասին։ Քեզ շատ ա հարգում։ Լսել ա, որ դու աշխատանքից դուրս ես եկել ու հիմա որպես անկախ լրագրող ես հանդես գալիս։
-Հետո՞
-Հետո էն, որ ինքը ուզում ա քո հետ համագործակցի։
-Էդ հասկացա, Ան, բայց ինչու՞մ պետք ա կայանա էդ համագործակցությունը,-նյարդայնացած հարցրեց Գայանեն։
-Ասեմ, ինքը դառնում ա քո ֆինանսական հովանավորը, ամեն ամիս կլորիկ գումար ա քեզ տալիս քո անձնական ծախսերի համար, իսկ դրա դիմաց էլ դու պետք է գրես ու հրապարկես էն, ինչ ինքն ա ուզում։
-Ո՞վ ա էդ մարդը,-հարցրեց Գայանեն՝ այրվելով հետաքրքրությունից։
Աննան Գայանեի ականջին ինչ որ բան շշնջեց, թեև եթե բարձրաձայն էլ ասեր, նրանց զրույցը ոչ ոք չէր լսի։
-Գիտես ինչ, Ան ջան, ես պետք ա անձամբ էդ մարդու հետ խոսեմ ու քննարկեմ համագործակցության մանրամասները։
-Դե իհարկե, ուրիշ ձև չէր էլ կարա լիներ։ Հիմա ես իրեն ասե՞մ, որ ուզում ես հանդիպել։
-Հա, ասա, որ պատրաստ եմ իր հետ հանդիպել։
-Շատ լավ։ Ես էսօր իրեն տեղյակ կպահեմ։ Հետո քեզ կզանգեմ ու կասեմ հանդիպման տեղը, օրը և ժամը։
-Շատ լավ, Ան ջան։
-Գայ, ես հիմա պետք ա գնամ, ամուսինս ավտոյի մեջ ինձ ա սպասում։ Ես քեզ հանդիպման պահով կզանգեմ ու կասեմ, սպասիր զանգես, լա՞վ։
-Դե լավ, պակա, Ան ջան։
-Պակա, Գայ։
Աննան դուրս եկավ սուպերմարկետից։ Գայանեի տրամադրությունը կտրուկ բարձրացավ։ Ավարտեց իր գնումներն ու ուրախ տրամադրությամբ վերադառձավ տուն։
Պարույր Սևակ
Մեզանից մեկը
18.XII.1962թ.
Երևան
Պարույր Սևակ
Էլեկտրական աղետ
22.III.1964թ.
Դիլիջան
Գևորգ Էմին
Եկ այս գիշեր խնջույք անենք
Եկ այս գիշեր խնջույք անենք,_
Սեղա'ն փռիր,
Իմ մանկամա~րդ, իմ որոգա~յթ,
Իմ… խղճի խա~յթ,
Եվ սեղանի վրա դնենք`
Դալար ճյո'ւղը քո քնքշանքի,
Հասուն պտո'ւղն իմ տանջանքի,
Քո հավատի շքե~ղ սինին,
Իմ փորձության տտի'պ գինին,
Դեռ թարմ մաճա~ռը քո կրքի,
Իմ տենչանքի նո'ւռն արնաներկ…
Ու քե~ֆ անենք…
Ղազարոս Աղայան
Քյորօղլին՝ ջաղացպան
Մեկ անգամ Քյորօղլու ծառաներից մեկը՝ Քաչալ-Համզան, փախել էր։ Քյորօղլին հեծավ իր հռչակավոր Ղռաթը և ընկավ Համզայի հետևից, որ բռնե նրան և պատժե։
Համզան դեռ շատ չէր հեռացել։ Նա ետ մտիկ տվավ ու տեսավ, որ հեռվից փոշի է բարձրանում, իսկույն գլխի ընկավ, որ Ղռաթի բարձրացրած փոշին է այն, ուր որ է՝ Քյորօղլին պիտի հասնե և բռնե նրան։ Հնար չկար փախչելու։ Նրա բախտից՝ նույն տեղը մի ջաղաց կար, վազեց մտավ ջաղացը, երես-մերեսը ալրաթաթախ արավ, շորերն էլ նույնպես, և այսպես կերպարանափոխված՝ դուրս եկավ կանգնեց ջաղացի դռանը։
Քյորօղլին ձին քշած եկավ և, Համզային պատահելով՝ հարցրեց, թե՝ այս նշանով մարդ չանցա՞վ արդյոք։
Ինչպես չէ, պատասխանեց Համզան, քո ասած նշաններով մի մարդ մտավ այս րոպեիս իմ ջաղացը։
Ուրեմն, բռնի՛ր ձիս, ասաց Քյորօղլին և իջավ ձիուց։
Ձին թողեց Համզայի ձեռքին, իսկ ինքը մտավ ջաղացը, տեսավ, որ այնտեղ ոչ ոք չկա, դուրս եկավ, որ բարկանա ջաղացպանի վրա, բայց կեղծ ջաղացպանը արդեն Ղռաթի վրա էր։
Անպիտա՜ն, ինձ խաբեցիր՝ բավական չէ՞, համարձակեցար հեծնել նաև իմ Ղռաթի՞ս, ասաց Քյորօղլին բարկությամբ։
Շատ մի՛ խոսիր, պատասխանեց Համզան, այժմ Քյորօղլին ե՛ս եմ, իսկ դու գնա՛ ջաղացպանություն արա. նայիր միայն, որ լա՛վ աղաս, կորկոտ չանես։ Այս ասելով՝ Ղռաթի գլուխը շրջեց ստահակ ծառան, և՝ այսօր ես անհայտացել, թե էգուց…
Քյորօղլին նոր գլխի ընկավ, որ փախչողը Համզան էր, բայց էլ ի՞նչ կարող էր անել։ Նա, քա՜հ-քա՜հ ծիծաղելով իր միամտության վրա, գլուխը թափ տվավ և մտավ ջաղացը։
Քյորօղլին սովորություն չուներ հուսահատվելու, այս տեսակ դեպքերը նրա միշտ ուրախ ու զվարթ տրամադրությունը չէին խանգարում։ Նա տեսավ, որ ամբարը լիքն է ցորենով, բայց ջաղացպանն ուրիշ տեղ է գնացել, ջուրը կապեց նավի մեջ, բա՛ն ձգեց աղորիքը։ Երբ որ չախչախն սկսեց իր ներդաշնակ չխչըխկոցը՝ Քյորօղլին նրան սազի տեղ համարեց և սկսեց երգել հետևյալ երգը.
Ա՜յ, Քյորօղլի, ջա՜ն Քյորօղլի,
Ա՜յ, Քյորօղլի, ջա՜ն Քյորօղլի,
Քեզ խաբեց Համզան, Քյորօղլի՛, հա՜յ, հա՜յ, հա՜յ.
Բայց որ դառել ես ջաղացպան
Կանչի՛ր, թող գա դան, Քյորօղլի՛, ջա՜ն,
Ջա՜ն Քյորօղլի, ջա՜ն,
Ջա՜ն Քյորօղլի։
Մարդուս բախտն է ահա այսպես,
Պտըտվում է ջաղացի պես.
Մեկ օր ահռելի վիշապ ես,
Մյուս օր՝ ջաղացպա՛ն, Քյորօղլի։
Բայց դու էլի Քյորօղլին ես,
Ժողովրդի սիրելին ես.
Թեկուզ ջաղացպան էլ լինես՝
Քեզ պատիվ կըտա՜ն, Քյորօղլի՛։
Թեև Ղռաթիցըդ զրկված՝
Բայց թուր ունիս վըրադ կապած.
Համզան ստրուկ, թոկից փախած,
Իսկ դու ազատ խա՜ն, Քյորօղլի՛։
Մոտըդ կանչիր հըսկաներիդ,
Հավատարիմ կտրիճներիդ,
Թող գան գտնեն փախած գերիդ,
Չըկորչի Համզա՛ն, Քյորօղլի։
Քյորօղլու ձայնը շատ ահեղ էր. այս երգը երգելուց հետո բարձրացավ ջաղացի տանիքի վրա և այնպես որոտաց, որ նրա ձայնը, սար ու ձոր դմբացնելով, հասավ մինչև Չամլիբել, ուր գտնվում էր Քյորօղլու անմատչելի բերդը։ Քյորօղլու կինը՝ Նիգյար խանումը, որ շատ սուր լսողություն ուներ, ամենից շուտ իմացավ, որ իր ամուսինը մի անակնկալ փորձանքի է հանդիպել։ Իսկույն իմաց տվավ քաջերին, որոնք մի ակնթարթում դուրս թափվեցին բերդից և հասան իրանց խմբապետին։ Դրանց մեջ նշանավոր էին Դամյուրջօղլին, Իսաբ-Ալին և Գզիր-օղլի Մուստաֆա-բեգը։ Երբ որ գնացին տեսան Քյորօղլուն ջաղացպանություն անելիս, Ղռաթը խլել տված՝ շատ ծիծաղեցին, և Դամյուրջօղլին մի երգով շնորհավորեց Քյորօղլու նոր արհեստը և նոր առուտուրը (որովհետև Համզան, Ղռաթը փախցնելով, նրա փոխարեն իր ջորին թողել էր նրա մոտ)։
Թող երգե Դամյուրջօղլին, տեսնենք՝ ի՛նչ է երգում և ի՛նչ ձևով.
Նոր վաճառական ես դառել,
Առըտուրըդ շնորհավոր,
Ձին տըվել ես, ջորին առել,
Առըտուրըդ շնորհավոր,
Ձին տըվել ես, ջորին առել,
Առըտուրըդ շնորհավոր, հոգի՜ս,
Առըտուրըդ շնորհավոր։
Ալյուրըդ ջորուն կըբարձես,
Բազար կըտանես կըծախես,
Դեղին ոսկիք կըհավաքես,
Առըտուրըդ շնորհավոր։
Քեզ կասեն՝ ուստա Առուշան,
Երբ կըլինիս լավ ջաղացպան,
Գըլուխ-գըլուխ շահադ կըտան,
Առըտուրըդ շնորհավոր։
Դամյուրջօղլի՛, շատ լավ կանես,
Որ Քյորօղլուն գովաբանես,
Ասեմ լավ վաճառական ես,
Առըտուրըդ շնորհավոր…
Դամյուրջօղլին այսպես երկար կշարունակեր, բայց Քյորօղլին նրան միջահատում է, ասելով՝ կատակի ժամանակ չէ. և ի՛նքն է սկսում երգել այլ եղանակով և ահեղ ձայնով․
Ծառաս փախել է մինչ Արաբըստան՝
Շո՛ւտ արեք, ուր որ է՝ փնտրեցեք բերեք,
Շլընքին զարկելով կապեք կռները,
Արաբ ձիու վըրա բարձեցեք բերեք.
Շլընքին զարկելով կապեք կռները,
Արաբ ձիու վըրա բարձեցեք բերեք։
Իր գործած հանցանքը դըրեք իր վըզին,
Որ չասեն՝ անմեղ էր, իզուր պատժեցին,
Մորթեցեք եզան պես, քերթեցեք կաշին,
Միսը մաս-մաս արեք, ջարդեցեք բերեք։
Քյորօղլին եմ ես, չեմ մնալ ջաղացպան,
Իմ Ղռաթին երբեք չի տիրիլ Համզան,
Գետնի տակն էլ լինի՝ հանեցե՛ք նրան,
Ձիու պոչից կապած՝ քաշ տըվեք բերեք։
Ինչ ասել կուզի, որ Քյորօղլու հրամանը շուտափույթ կատարվեց։ Քյորօղլուն պատահած այս արկածը պատմվում է և ուրիշ ձևով։
Ավետիք Իսահակյան
Արևի մոտ
Մի որբ երեխա՝ ցնցոտիներ հագած՝ կուչ էր եկել հարուստ տների պատերի տակ: Մեջքը հենել էր մի հարուստ տան պատին և մեկնել էր ձեռքը դեպի մարդիկ:
Նոր էր բացվել գարունը, մոտավոր սարերը կանաչին էին տալիս, և գարնան անուշ արևը բարի աչքերով նայում էր ամենքին: Մայթերով անցուդարձ էին անում մարդիկ, և ո´չ մի մարդ չէր նայում, չէր ուզում նայել խեղճ ու որբ երեխային:
Երբ արևը կամաց-կամաց թեքվում էր մոտավոր կանաչ սարերի հետևը - սկսեց փչել մի ցուրտ քամի, և երեխան դողում էր՝ խե՜ղճ ու անտուն:
- Ա՜խ, կարմիր արև, բարի՜ արև, դուն էիր ինձ միայն տաքացնում, հիմա ո՞ւր ես գնում, թողնում ես ինձ մենակ՝ այս ցրտին ու խավարին, ես մայր չունիմ, ես տուն չունիմ, ո՞ւր գնամ, ո՞ւմ մոտ գնամ... Վե´ր առ, տա՜ր ինձ քեզ հետ, անո՜ւշ արև...
Լալիս էր երեխան լուռ ու մունջ, և արցունքները գլոր-գլոր սահում էին նրա գունատ երեսից: Իսկ մարդիկ տուն էին դառնում, և ո՜չ ոք չէր լսում ու տեսնում նրան, ո՜չ ոք չէր ուզում լսել ու տեսնել նրան...
Արևը սահեց անցավ սարի մյուս կողմը և էլ չերևաց:
Բարի՜ արև, ես գիտեմ, դու գնացիր քո մոր մոտ... Ես զիտեմ ձեր տո՜ւնը, ա՜յս սարի հետևն է. ես կուգամ, կուգամ քեզ մոտ, հիմա՜, հիմա՜:
Եվ խեղճ երեխան դողալով՝ հարուստ տների պատերը բռնելով, գնա՜ց, գնա՜ց, քաղաքից դուրս ելավ: Հասավ մոտավոր սարին. դժվար էր վերելքը. քարեր ու քարեր, առքը դիպչում էր քարերին, խիստ ցավում, բայց նա ուշ չդարձնելով բարձրանում էր անընդհատ:
Մութը իջավ, և կանաչ սարը սևերով ծածկվեց: Սարի գլխին փայլփլում էին աստղերը՝ կանչող, գարդարող ճրագների պես:
Փչում էր սառը, խիստ քամին, որ ձորերի մեջ ու քարափների գլխին վայում էր. երբեմն թռչում էին սև թևերով գիշերահավերը, որոնք որսի էին դուրս եկել:
Երեխան անվախ և հաստատուն քայլերով գնում էր վերև, բա՜րձր, միշտ բա՜րձր, և հանկարծ լսեց շների հաչոց, մի քիչ հետո էլ լսեց մի ձայն խավարի միջից, - Ո՞վ ես, ո՞ւր ես գնամ:
- ճամփորդ տղա եմ, արևի մոտ եմ գնամ, ասա՜, ո՞ւր է արևի տունը, հեռո՞ւ է, թե մոտիկ:
ճրագը ձեռին մոտ եկավ մի մարդ և քնքուշ ձայնով ասաց.
- Դու հոգնած կլինես, քաղցած ու ծարա՜վ, գնանք ինձ մոտ: Ի՜նչ անգութ են քո հայրն ու մայրը, որ այս մթանը քեզ ցրտի ու քամու բերանն են ձգել:
- Ես հայր ու մայր չունիմ, որբ եմ ու անտեր...
- Գնանք, տղա՜ս, գնա՜նք ինձ մոտ, ասաց բարի անծանոթը և երեխայի ձեռքից բռնելով տուն տարավ:
Նրա տունը մի խեղճ խրճիթ էր. օջախի շուրջը նստել էին բարի մարդու կինն ու երեք փոքր երեխաները: Նրա խրճիթին կից մի մեծ բակում որոճում էին ոչխարները: Նա հովիվ էր, սարի հովիվ:
- Սիրելի՜ երեխաներս, ձեզ եղբայր եմ բերել, թո՜ղ չլինեք երեք եղբայր, լինեք չորս, երեքին հաց տվող ձեռքը չորսին էլ կտա:
Սիրեցե´ք իրար, եկե´ք համբուրեցեք ձեր նոր եղբորը: Ամենից առաջ հովվի կինը գրկեց երեխային և մոր պես ջերմ-ջերմ համբուրեց, հետո երեխաները եկան և եղբոր պես համբուրեցին նրան:
Երեխան ուրախությունից լաց էր լինում և նորից լալիս:
Հետո սեղան նստան ուրախ, զվարթ. մայրը նրանց համար անկողին շինեց և ամենքին քնեցրեց իր կողքին, երեխան շա՜տ հոգնած էր. իսկույն աչքերը խփեց և անո՜ւշ- անո՜ւշ քնեց:
Երազի մեջ ուրախ ժպտում էր երեխան, որպես թե ինքը արևի մոտ է արդեն, գրկել է նրան ամուր ու պառկել է նրա գրկում տաք ու երջանիկ:
Մեկ էլ սրտի հրճվանքից վեր թռավ և տեսավ, որ արևի փոխարեն գրկել է իր նոր եղբայրներին և ամուր բռնել է մոր ձեռքը: Եվ նա աչքովին տեսավ, որ արևը հե´նց այս տան մեջն է, որ ինքը ուղիղ հե´նց արևի գրկումն է..
Պարույր Սևակ
Ինձ ով է արդյոք հովանավորում
19.XII.1959թ.
Թիֆլիս
Վանո Սիրադեղյան
Պետությունը չի կարող լինել կազմակերպված
կազմակերպված լինում է բանդան
Բանդան, մարզական թիմը, կուսակցությունը: Մի խոսքով, հազարավոր բաներ, բացի պետությունից: Պետական կառավարման եղանակները դասակարգված են՝ միապետություն, սահմանադրական միապետություն, հանրապետություն, դիկտատուրա, կուսակցապետություն, նախագահական կառավարում, նույնիսկ կիսանախագահական կամ կիսապառլամենտական կառավարում, բայց չկա կազմակերպված պետություն հասկացություն:
Ինչո՞ւ է Քոչարյանը զարգացնում բանդայի տերմինոլոգիան պետության վերաբերյալ: Այն նույն նպատակով, ինչ նպատակով 98 թվականին դաշնակցությունը շրջանառության մեջ դրեց «համազգային թեկնածու» եվ «ճիշտ ընտրություններ» հասկացությունները՝ մարդկության համար ընդունելի եվ, որ առավել կարեվոր է, բոլորի համար հասկանալի «արդար», «համընդհանուր», «դեմոկրատական» հասկացությունների փոխարեն: Եւ ահա Դեմիրճյանի ձայները «համազգային թեկնածուի» կողմից գողացվելուց ընդամենը չորս տարի հետո մտավորականները էլի շրջանառության մեջ են դրել «համազգային թեկնածու» սովետական հասկացությունը: Մտավորական բառի արմատը, կարծեմ թե, միտք բառն է, բայց մտքի նշույլ դուք տեսնո՞ւմ եք այստեղ, երբ «ընտրություններ» եվ «համազգային թեկնածու» հասկացությունները ի մի են բերվում: Չէ՞ որ դրանք մեկը մյուսին ժխտող հասկացություններ են: Թե ով էր թեկնածուներից համազգայինը՝ ընտրությունն է որոշում, բայց եթե «համազգայինը» արդեն նշանակել եք, էլ ի՞նչ ընտրության մասին է խոսքը: Էլ ինչի՞ է պետք ընտրությունը՝ մայմո՞ւն ենք խաղացնում թե՞ «համազգային թեկնածու»: Անալտերնատիվ ընտրություններում «Կուսակցության եվ անկուսակցականների անխախտ բլոկի միահամուռ վճռականությամբ մեր ձայնը տանք»... «համազգային թեկնածուին»... հա՞: Այն էլ՝ «արդար ընտրություններ ապահովելով». ես ճի՞շտ եմ հասկացել: Ո՞նց եք կարոտել, հարգելիներս, սովետական ձեր ջահելությանը, երբ ոչ միայն չալաղաջը բոլ էր, այլեվ երբ դեռ թե´ կլիմաքսն էր յոթ սարի ետեվ եվ թե´ իմպոտենցիան էր աներեվակայելի հեռու: Եւ, բնականաբար, այդ ժամանակները անձրեվը սիմֆոնիա էր, ոչ թե ռեվմատիզմի բուն, ձյունը թոքաբորբի առիթ չէր, այլ գալիս էր, որ դահուկ քշենք ու ձնագնդի խաղանք մեր քարտուղարուհու-ասպիրանտուհու հետ, սառը ջուրը ճակատին թրջոց դնելու համար չէր, այլ պարզապես խմելու, իսկ շոգը մի ավելորդ անգամ դոշութիկունք մերկացնելու պատրվակ էր, ոչ թե, որ ծերացած շան նման դեպի ստվերը քարշ գաս ու հեվաս՝ լեզուդ դուրս գցած: Այդ ջահելությունն էր անդարդ, ոչ թե սիստեմն էր լավը, անաստվածներս: Դեռ ուշ չէ համակերպվել բնության կարգի հետ, աթեիստներս: Բայց ետ գնալը՝ ետ գնալ, գուցե ավելի ետ գնանք դեպի անուղեղ մանկության հեքիաթները եվ ընտրություններին ղո՞ւշ թռցնենք: Եւ որպեսզի ղուշը իջնի ոչ թե պատահական մարդու, այլ «համազգային թեկնածուի» ուսին, ղշի ոտից թել ենք կապում, բարա՜ կ, մտավորականի ուղեղի ծալքերից հյուսած անտեսանելի (այսինքն՝ «թափանցիկ») թել եվ թելից քաշում-քաշքշում ենք այնքան ժամանակ, մինչեվ ղուշը, զզված, նստի հարկավոր մարդու ուսին: Ճիշտ մարդու ուսին: «Ճիշտ ընտրել»՝ նշանակում է կոնկրետ մարդու ընտրել: Ոչ թե խելացի, ոչ թե դեմոկրատ, ոչ թե ծրագիր ունեցող մարդու, այլ ում որ պետք է: «Ում որ պետք է»-ն նշանակում է առանց համեմատելու, առանց այլընտրանքի եվ միջոցների առաջ խտրություն չդնելով: Այսինքն, անօրինական ընտրություններ: Ասել է թե՝ ընտրությունների իմիտացիա: «Թափանցիկը», «բացը» եվ այս շարքի այլ հասկացությունները օրենքի տեսակետից դեռ մի կերպ մեկնաբանել հնարավոր է (չնայած օրենքը այն է, որ չի մեկնաբանվում), «ճիշտը» չի մեկնաբանվում: Կամ, որ միեվնույն է, մեկնաբանվում է ցանկացած կերպ, եվ մեկնաբանությունը կարելի է վերաձեվակերպել ցանկացած պահի: Այսինքն, սահմանում չկա, ասել է թե՝ չկա սահմանափակում: Եւ որ ամենակարեվորն է՝ չի պարտավորեցնում: Եթե դուք («մտավորականներով») համաձայնության եք եկել կազմակերպված լինելու ընդհանրական գաղափարի շուրջ, «կազմակերպվածության» մասնավոր դրսեվորումներին առարկելու բարոյական իրավունք չունեք: Օրինակ, դուք իրավունք չունեք պահանջելու, որ դատավորը դատը վարի բացառապես դատավարական օրենսգրքի տառին համապատասխան, որովհետեվ, երբ ձեր նախագահի հետ համաձայնության էիք գալիս, որ ազգն ու պետությունը պիտի կազմակերպված լինեն, նա ձեզ չի խոստացել, որ կազմակերպված պիտի լինի գործող օրենքի տառին համապատասխան, եվ դուք էլ չեք պահանջել, որ այդպես լինի: Այսինքն, դուք որպես պարտնյորներ չեք ճշտել տերմինը, չեք սահմանել, ընդհանուր հայտարարի չեք եկել, թե ինչ է նշանակում կազմակերպված: Եւ չէիք կարող ճշտել, որովհետեվ դա ոչինչ չի նշանակում: Կամ նշանակում է ամեն ինչ, բացի օրենսդրորեն ամրագրված հասարակական փոխհարաբերությունները: Որպեսզի երկու կողմի պայմանավորվածությունը ինչ-որ բան նշանակի եվ պարտավորեցնելու ուժ ունենա, այն պետք է՝ ա. արձանագրվի պայմանագրի (Սահմանադրության, օրենքի) տեսքով եվ բ. հասկանալի լինի հնարավոր արբիտրի (ասենք՝ միջազգային իրավունքի) տեսակետից: Իսկ «ազգային» կամ բանդիտական, կամ ըստ նախասիրության, հասարակ կազմակերպության (ասենք, «Արաղը թթու խիարով գերադասողների ընկերության») սկզբունքով կոնսենսուսի եկող հասարակությունն ու դրանով առաջնորդվողը իրեն քշում է անիրավության ծուղակը: Այսինքն, դու որպես ազգ ու հասարակություն քեզ քշում ես լուսանցք, քեզ դնում ես օրենքից, կամ բոլորին հասկանալի, ընդունված կանոններից դուրս եվ ներսում՝ քո Արմենիքենդում, քո Գլենդելում, քո Բուրջ Համուդում, քո Հավլաբարում, քո Հայաստանի Հանրապետությունում հարաբերվում ես մեծ աշխարհին անհասկանալի կանոններով՝ «ճշտով» «կազմակերպվածորեն» եվ այլն: Բայց սրանք «Չայնա Թաունի», «Տաբորի», «Բոշի թաղի», վերջին հաշվով՝ բանդայի ապրելու կարգ է, ոչ թե ազգի ու պետության: «Կազմակերպվածը» բեսպրեդելի տեսակետից նույնն է, ինչ «հեղափոխական նպատակահարմարությունը» կամ «սոցիալիստական օրինականությունը»: Եւ երբ իշխանությունը փակում է հեռուստականալը, դու լիասիրտ չես կարող ասել, որ դա «ճիշտ» չէ եվ «կազմակերպված պետության» դեմ քայլ է, որովհետեվ դու դրանից առաջ ոչ թե ալտերնատիվ ընտրություն ես արել, այլ «ազգային նկատառումից ելնելով» «ճիշտ», «կազմակերպված» ինչ-որ միջոցառում ես անցկացրել «համազգային թեկնածուի» շուրջը: Եւ ապա, չէ՞ որ «կազմակերպված» երկրներում (Հյուսիսային Կորեա, Կուբա, Իրաք եվ այլն) գոյություն ունեն միայն պետական կլաններ: Այս պարագայում դու առարկելու տեղ չունես, որովհետեվ քո «ճիշտ թեկնածուն» քեզ չի խոստացել ոչ դեմոկրատիա, ոչ միապետություն, ոչ դիկտատուրա: Նա խոստացել է առաջնորդվել «ազգային շահերով»: Իսկ Սահմանադրությունը այդպիսի ձեվակերպումով պարտավորություն չի դնում նախագահի վրա: Նա խոստացել է կազմակերպվածություն: Իսկ կազմակերպվածությունից չի բխում ո´չ բազմակարծություն, ո´չ ալտերնատիվ ընտրություն: Ամենաշատը, որ նա խոստացել է, եվ դու ականջդ կախ համաձայնել ես՝ ընտրությունների «թափանցիկությունն» է, որը նույնպես հասկանալի չէ, որովհետեվ թափանցիկ ասելով նա կարող էր նկատի ունենալ այն, որ բոլորը տեսնում են, թե ով ում օգտին է քվեարկում: Ընտրությունները չեն լինում թափանցիկ կամ անթափանց, այլ լինում են փակ եվ բաց: Այսինքն, փակն էլ կարելի է բացի նման անել, բայց երբ դու ուզենաս բացատրել Արբիտրին, թե ինչի մասին է քո մտահոգությունը, չես կարող այդ բանը անել, որովհետեվ նախապես չես ընդունել հանրությանը հասկանալի եվ հանրության կողմից ընդունված կանոնները: Կամ՝ գիտական սահմանումները: Գիտական այն իմաստով, որ դեմոկրատական պրոցեդուրաները օպտիմալության հասցնելու վրա տասնյակ ժողովուրդներ եվ միլիոնավոր մարդիկ մի քանի հարյուր տարի կյանք են դրել ու արյուն են թափել եվ հանգել ձեվակերպումների, որոնք առավել քիչ են ենթակա մեկնաբանությունների, հետեվաբար եվ՝ խեղաթյուրումների: Այն էլ նորություն չէ, որ ամեն բանդիտական խմբավորում սկսում է «կազմակերպվելուց», եվ ամեն ստահակ «կազմակերպված» մագլցում է «ազգային շահի» պատվանդան:
13.11.2002
Հրաշալի հեղինակներ
15 ամենակարդացված ստեղծագործությունները
Սիրված արվեստոտ կայքեր Յատուկից
Մենք ստեղծել ենք մի քանի արվեստոտ կայքեր, որտեղ դու կարող ես վայելել հայ արվեստը
Հայ ամենահայտնի դասական և ժամանակակից նկարիչների լավագույն գեղանկարներով պատրաստված օնլայն փազլներ
Այցելել կայք
Հայ ամենահայտնի դասական և ժամանակակից կոմպոզիտորների լավագույն երաժշտությունների գործիքային կատարումներով երգացանկ
Այցելել կայք
Սիրված արվեստոտ ապրանքներ՝ փազլներ, փոստային բացիկների և մագնիսով էջանշանների հավաքածուներ
Այցելել կայք